Dobre
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 64 460 zł | 133 | -8.4% | 18 373 zł | 77% | -46 156 zł | 0.259 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 68 665 zł | 121 | -10.2% | 13 788 zł | 78% | -41 571 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 62 132 zł | 124 | -10.7% | 24 440 zł | 77% | -45 720 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 72 624 zł | 109 | -12.0% | 9456 zł | 81% | -37 239 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 55 773 zł | 121 | -8.4% | 38 826 zł | 76% | -46 463 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 580 zł | 133 | -6.5% | 43 229 zł | 73% | -51 033 zł | 0.401 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 66 317 zł | 112 | -12.5% | 19 909 zł | 78% | -41 157 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 59 721 zł | 109 | -10.2% | 34 672 zł | 77% | -42 145 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 526 zł | 116 | -12.0% | 29 723 zł | 77% | -46 919 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 642 zł | 124 | -8.9% | 49 225 zł | 72% | -50 426 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 815 zł | 112 | -10.7% | 44 844 zł | 76% | -45 878 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 245 zł | 121 | -7.0% | 58 051 zł | 71% | -50 070 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 184 zł | 109 | -8.9% | 53 906 zł | 74% | -45 763 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 70 258 zł | 100 | -14.2% | 15 630 zł | 81% | -36 845 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 63 720 zł | 104 | -13.8% | 25 181 zł | 78% | -42 345 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 57 744 zł | 100 | -12.5% | 40 711 zł | 77% | -41 582 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 273 zł | 116 | -10.2% | 54 076 zł | 71% | -51 516 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 42 060 zł | 133 | -5.1% | 62 445 zł | 68% | -54 629 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 455 zł | 104 | -12.0% | 49 685 zł | 74% | -46 956 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 576 zł | 112 | -9.3% | 63 512 zł | 70% | -49 361 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 40 411 zł | 124 | -7.5% | 67 884 zł | 67% | -53 898 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 497 zł | 100 | -11.1% | 59 388 zł | 74% | -45 075 zł | 0.577 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 38 218 zł | 116 | -8.9% | 72 401 zł | 66% | -54 906 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 42 392 zł | 104 | -10.7% | 68 019 zł | 69% | -50 358 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 68% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.