HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Dobre

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4840 mieszkańcówdochody własne 7540 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.56% do 0.9%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-3.55% do 23.52%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka64 460 zł133-8.4%18 373 zł77%-46 156 zł0.259
●RozwójProgramPodwyżka68 665 zł121-10.2%13 788 zł78%-41 571 zł0.285
Szeroki programBez zmianPodwyżka62 132 zł124-10.7%24 440 zł77%-45 720 zł0.349
●Bez zmianProgramPodwyżka72 624 zł109-12.0%9456 zł81%-37 239 zł0.366
RozwójProgramBez zmian55 773 zł121-8.4%38 826 zł76%-46 463 zł0.379
●Szeroki programProgramBez zmian51 580 zł133-6.5%43 229 zł73%-51 033 zł0.401
RozwójBez zmianPodwyżka66 317 zł112-12.5%19 909 zł78%-41 157 zł0.401
Bez zmianProgramBez zmian59 721 zł109-10.2%34 672 zł77%-42 145 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka59 526 zł116-12.0%29 723 zł77%-46 919 zł0.429
Szeroki programBez zmianBez zmian49 642 zł124-8.9%49 225 zł72%-50 426 zł0.456
RozwójBez zmianBez zmian53 815 zł112-10.7%44 844 zł76%-45 878 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka76 779 zł96-14.0%4843 zł83%-32 626 zł0.484
RozwójProgramObniżka46 245 zł121-7.0%58 051 zł71%-50 070 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian63 861 zł96-12.2%30 284 zł80%-37 551 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka50 184 zł109-8.9%53 906 zł74%-45 763 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka70 258 zł100-14.2%15 630 zł81%-36 845 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka63 720 zł104-13.8%25 181 zł78%-42 345 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian57 744 zł100-12.5%40 711 zł77%-41 582 zł0.518
Szeroki programWstrzymanieBez zmian47 273 zł116-10.2%54 076 zł71%-51 516 zł0.521
●Szeroki programProgramObniżka42 060 zł133-5.1%62 445 zł68%-54 629 zł0.525
OgraniczenieProgramObniżka54 313 zł96-10.9%49 530 zł77%-41 183 zł0.534
RozwójWstrzymanieBez zmian51 455 zł104-12.0%49 685 zł74%-46 956 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka44 576 zł112-9.3%63 512 zł70%-49 361 zł0.551
Szeroki programBez zmianObniżka40 411 zł124-7.5%67 884 zł67%-53 898 zł0.561
Bez zmianBez zmianObniżka48 497 zł100-11.1%59 388 zł74%-45 075 zł0.577
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka67 669 zł92-15.5%20 890 zł80%-38 022 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian67 907 zł83-14.2%26 179 zł82%-33 071 zł0.595
OgraniczenieBez zmianPodwyżka74 390 zł87-16.1%11 135 zł83%-32 257 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian61 862 zł87-14.4%36 348 zł79%-37 012 zł0.605
Bez zmianWstrzymanieBez zmian55 392 zł92-13.8%45 543 zł77%-42 649 zł0.607
Szeroki programWstrzymanieObniżka38 218 zł116-8.9%72 401 zł66%-54 906 zł0.615
Głębokie cięcieProgramObniżka58 350 zł83-12.9%45 569 zł79%-36 716 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka80 839 zł83-16.0%409 zł86%-28 128 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka42 392 zł104-10.7%68 019 zł69%-50 358 zł0.620
OgraniczenieBez zmianObniżka52 604 zł87-13.1%55 108 zł77%-40 520 zł0.639
Bez zmianWstrzymanieObniżka46 320 zł92-12.5%63 886 zł73%-46 061 zł0.658
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka71 812 zł79-17.4%16 452 zł82%-33 420 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian59 521 zł79-15.7%41 168 zł78%-38 065 zł0.697
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian65 887 zł74-16.4%32 421 zł82%-32 556 zł0.714
OgraniczenieWstrzymanieObniżka50 438 zł79-14.4%59 533 zł76%-41 492 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianObniżka56 619 zł74-15.1%51 252 zł78%-36 077 zł0.729
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka78 428 zł74-18.1%6992 zł85%-27 783 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian63 556 zł66-17.7%37 169 zł81%-33 596 zł0.805
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka54 463 zł66-16.4%55 667 zł78%-37 035 zł0.819
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka75 861 zł66-19.3%12 195 zł85%-28 932 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 68% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.