Chrostkowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 156 452 zł | 133 | -3.0% | 21 267 zł | 75% | -71 796 zł | 0.212 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 161 244 zł | 121 | -4.9% | 16 056 zł | 77% | -66 585 zł | 0.263 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 151 029 zł | 124 | -5.4% | 38 073 zł | 75% | -71 099 zł | 0.319 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 165 777 zł | 109 | -6.8% | 11 113 zł | 79% | -61 641 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 138 737 zł | 121 | -3.0% | 74 349 zł | 73% | -71 412 zł | 0.361 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 133 959 zł | 133 | -1.1% | 79 416 zł | 72% | -76 605 zł | 0.365 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 155 795 zł | 112 | -7.3% | 33 019 zł | 77% | -65 917 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 143 256 zł | 109 | -4.9% | 69 547 zł | 75% | -66 486 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 146 340 zł | 116 | -6.8% | 50 256 zł | 74% | -72 420 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 129 195 zł | 124 | -3.5% | 95 727 zł | 72% | -75 737 zł | 0.437 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 133 946 zł | 112 | -5.4% | 90 689 zł | 73% | -70 573 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 151 117 zł | 104 | -8.7% | 45 190 zł | 76% | -67 225 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 122 075 zł | 121 | -1.5% | 118 393 zł | 70% | -74 973 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 160 303 zł | 100 | -9.2% | 28 229 zł | 79% | -61 002 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 126 584 zł | 109 | -3.5% | 113 602 zł | 72% | -70 060 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 117 308 zł | 133 | +0.4% | 123 448 zł | 68% | -80 154 zł | 0.505 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 124 902 zł | 116 | -4.9% | 106 940 zł | 70% | -76 945 zł | 0.508 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 138 440 zł | 100 | -7.3% | 85 915 zł | 75% | -65 675 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 129 665 zł | 104 | -6.8% | 101 890 zł | 72% | -71 768 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 113 032 zł | 124 | -2.0% | 138 542 zł | 68% | -79 160 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 117 773 zł | 112 | -4.0% | 133 515 zł | 70% | -74 008 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 122 256 zł | 100 | -5.9% | 128 753 zł | 72% | -69 123 zł | 0.595 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 109 034 zł | 116 | -3.5% | 149 031 zł | 67% | -80 285 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 113 785 zł | 104 | -5.4% | 143 993 zł | 69% | -75 121 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 378 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 76% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.