Ciechocinek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 62 207 zł | 133 | -2.7% | 19 221 zł | 76% | -47 102 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 66 656 zł | 121 | -4.7% | 14 407 zł | 79% | -42 288 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 751 zł | 124 | -5.1% | 25 409 zł | 76% | -46 769 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 70 854 zł | 109 | -6.6% | 9851 zł | 81% | -37 732 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 53 108 zł | 121 | -2.7% | 40 066 zł | 74% | -47 853 zł | 0.380 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 48 672 zł | 133 | -0.8% | 44 753 zł | 71% | -52 652 zł | 0.401 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 64 178 zł | 112 | -7.0% | 20 655 zł | 78% | -41 980 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 57 294 zł | 109 | -4.7% | 35 635 zł | 76% | -43 312 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 56 966 zł | 116 | -6.6% | 30 782 zł | 76% | -48 113 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 46 628 zł | 124 | -3.2% | 50 738 zł | 71% | -52 129 zł | 0.456 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 51 042 zł | 112 | -5.1% | 46 076 zł | 74% | -47 355 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 43 100 zł | 121 | -1.2% | 59 511 zł | 69% | -51 957 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 276 zł | 109 | -3.2% | 55 090 zł | 72% | -47 427 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 68 354 zł | 100 | -8.9% | 16 157 zł | 80% | -37 448 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 61 402 zł | 104 | -8.4% | 26 016 zł | 77% | -43 312 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 55 206 zł | 100 | -7.0% | 41 669 zł | 76% | -42 839 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 093 zł | 116 | -4.7% | 55 707 zł | 69% | -53 351 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 38 672 zł | 133 | +0.7% | 64 188 zł | 65% | -56 745 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 516 zł | 104 | -6.6% | 51 034 zł | 73% | -48 566 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 339 zł | 112 | -3.7% | 64 952 zł | 69% | -51 319 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 36 934 zł | 124 | -1.7% | 69 604 zł | 65% | -56 082 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 494 zł | 100 | -5.6% | 60 556 zł | 72% | -46 814 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 34 584 zł | 116 | -3.2% | 74 232 zł | 64% | -57 214 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 38 998 zł | 104 | -5.1% | 69 570 zł | 67% | -52 441 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 348 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.