Powiat m. Grudziądz
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje powiat
Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.
Szkolnictwo ponadpodstawowe
Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Likwidacja | -420 | -0.50 | -1.40 | 0 | -30 |
| Ograniczenie | -210 | -0.25 | -0.70 | 0 | -15 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +240 | +0.22 | +0.50 | +0.15 | +14 |
| Szeroki program | +480 | +0.42 | +1.00 | +0.30 | +27 |
Szpital powiatowy i opieka zdrowotna
Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Ograniczenie | -300 | -0.30 | -0.80 | 0 | -22 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Doinwestowanie | +340 | +0.20 | +0.60 | 0 | +18 |
Pozyskiwanie środków zewnętrznych
Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Rezygnacja | -90 | -0.05 | 0 | -0.90 | -4 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Aktywne | +130 | +0.08 | +0.15 | +1.60 | +5 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Oświata | Zdrowie | Środki | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Bez zmian | Aktywne | 74 173 zł | 132 | -5.4% | 30 255 zł | 79% | -48 902 zł | 0.284 |
| ● | Rozwój | Doinwestowanie | Aktywne | 70 610 zł | 137 | -5.4% | 33 092 zł | 78% | -51 714 zł | 0.308 |
| ● | Rozwój | Bez zmian | Aktywne | 77 576 zł | 119 | -7.3% | 25 507 zł | 81% | -44 141 zł | 0.319 |
| ● | Szeroki program | Doinwestowanie | Aktywne | 67 125 zł | 150 | -3.4% | 37 922 zł | 76% | -56 568 zł | 0.324 |
| Bez zmian | Doinwestowanie | Aktywne | 73 958 zł | 123 | -7.4% | 28 447 zł | 80% | -47 037 zł | 0.338 | |
| ● | Szeroki program | Ograniczenie | Aktywne | 81 737 zł | 110 | -8.2% | 21 928 zł | 83% | -40 575 zł | 0.343 |
| Bez zmian | Bez zmian | Aktywne | 80 847 zł | 105 | -9.3% | 20 950 zł | 83% | -39 553 zł | 0.392 | |
| Ograniczenie | Doinwestowanie | Aktywne | 80 048 zł | 108 | -9.7% | 21 668 zł | 83% | -40 272 zł | 0.398 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 57 686 zł | 127 | -6.1% | 55 482 zł | 75% | -56 155 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 61 234 zł | 114 | -8.0% | 52 718 zł | 77% | -51 331 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Doinwestowanie | Bez zmian | 54 290 zł | 132 | -6.1% | 60 210 zł | 74% | -58 878 zł | 0.475 | |
| Szeroki program | Ograniczenie | Bez zmian | 65 220 zł | 105 | -8.9% | 47 258 zł | 79% | -47 861 zł | 0.478 | |
| Szeroki program | Doinwestowanie | Bez zmian | 50 660 zł | 145 | -4.2% | 63 066 zł | 71% | -63 797 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Doinwestowanie | Bez zmian | 57 782 zł | 118 | -8.2% | 57 511 zł | 76% | -54 137 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 650 zł | 100 | -10.0% | 50 190 zł | 79% | -46 678 zł | 0.519 | |
| Ograniczenie | Doinwestowanie | Bez zmian | 63 847 zł | 103 | -10.5% | 50 937 zł | 79% | -47 401 zł | 0.526 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Rezygnacja | 48 674 zł | 123 | -6.6% | 71 677 zł | 72% | -60 456 zł | 0.544 | |
| Rozwój | Bez zmian | Rezygnacja | 52 312 zł | 110 | -8.5% | 68 920 zł | 75% | -55 582 zł | 0.559 | |
| Szeroki program | Ograniczenie | Rezygnacja | 56 216 zł | 101 | -9.4% | 63 628 zł | 76% | -52 153 zł | 0.564 | |
| Rozwój | Doinwestowanie | Rezygnacja | 45 362 zł | 128 | -6.6% | 76 269 zł | 70% | -63 137 zł | 0.569 | |
| Szeroki program | Doinwestowanie | Rezygnacja | 41 643 zł | 141 | -4.7% | 79 221 zł | 66% | -68 104 zł | 0.582 | |
| Bez zmian | Doinwestowanie | Rezygnacja | 48 943 zł | 114 | -8.6% | 73 569 zł | 73% | -58 347 zł | 0.582 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.14 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 62% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.