Dębowa Łąka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 124 544 zł | 133 | -3.8% | 21 144 zł | 80% | -58 375 zł | 0.224 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 129 322 zł | 121 | -5.7% | 15 833 zł | 81% | -53 081 zł | 0.268 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 120 000 zł | 124 | -6.2% | 33 192 zł | 79% | -58 246 zł | 0.327 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 133 841 zł | 109 | -7.6% | 10 790 zł | 83% | -48 056 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 109 430 zł | 121 | -3.8% | 58 816 zł | 78% | -59 404 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 104 668 zł | 133 | -1.8% | 63 843 zł | 78% | -64 679 zł | 0.374 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 124 751 zł | 112 | -8.0% | 27 970 zł | 81% | -52 981 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 113 935 zł | 109 | -5.7% | 54 053 zł | 80% | -54 398 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 115 829 zł | 116 | -7.6% | 42 194 zł | 79% | -59 970 zł | 0.412 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 100 714 zł | 124 | -4.2% | 75 290 zł | 78% | -64 331 zł | 0.442 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 105 451 zł | 112 | -6.2% | 70 292 zł | 78% | -59 085 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 94 718 zł | 121 | -2.3% | 91 373 zł | 77% | -64 068 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 120 592 zł | 104 | -9.4% | 36 957 zł | 80% | -54 690 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 129 245 zł | 100 | -9.9% | 23 014 zł | 83% | -47 983 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 99 213 zł | 109 | -4.2% | 86 621 zł | 78% | -59 075 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 89 966 zł | 133 | -0.3% | 96 388 zł | 74% | -69 328 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 96 900 zł | 116 | -5.7% | 83 645 zł | 77% | -65 912 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 109 931 zł | 100 | -8.0% | 65 557 zł | 79% | -54 106 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 101 648 zł | 104 | -7.6% | 78 637 zł | 78% | -60 652 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 91 178 zł | 112 | -4.7% | 101 927 zł | 76% | -63 587 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 86 451 zł | 124 | -2.8% | 106 913 zł | 74% | -68 819 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 95 647 zł | 100 | -6.6% | 97 203 zł | 78% | -58 622 zł | 0.590 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 82 902 zł | 116 | -4.2% | 114 699 zł | 73% | -70 295 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 87 639 zł | 104 | -6.2% | 109 701 zł | 75% | -65 049 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 377 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.63 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.