Golub-Dobrzyń
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 117 120 zł | 133 | +8.0% | 19 494 zł | 75% | -58 059 zł | 0.226 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 121 573 zł | 121 | +5.8% | 14 713 zł | 77% | -53 326 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 113 154 zł | 124 | +5.3% | 31 715 zł | 75% | -57 212 zł | 0.328 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 125 775 zł | 109 | +3.8% | 10 190 zł | 79% | -48 851 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 103 496 zł | 121 | +8.0% | 59 002 zł | 72% | -57 597 zł | 0.367 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 99 054 zł | 133 | +10.1% | 63 702 zł | 71% | -62 317 zł | 0.377 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 117 584 zł | 112 | +3.2% | 27 028 zł | 77% | -52 505 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 107 686 zł | 109 | +5.8% | 54 559 zł | 75% | -53 135 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 109 495 zł | 116 | +3.8% | 40 907 zł | 74% | -58 181 zł | 0.412 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 95 621 zł | 124 | +7.4% | 75 619 zł | 71% | -61 350 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 100 039 zł | 112 | +5.3% | 70 945 zł | 72% | -56 629 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 113 934 zł | 104 | +1.7% | 36 210 zł | 76% | -53 464 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 90 121 zł | 121 | +9.6% | 92 525 zł | 70% | -60 810 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 121 763 zł | 100 | +1.2% | 22 597 zł | 79% | -48 056 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 94 302 zł | 109 | +7.4% | 88 091 zł | 72% | -56 310 zł | 0.494 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 92 283 zł | 116 | +5.8% | 84 063 zł | 70% | -62 297 zł | 0.511 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 85 687 zł | 133 | +11.8% | 97 216 zł | 68% | -65 568 zł | 0.513 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 104 207 zł | 100 | +3.2% | 66 527 zł | 75% | -52 192 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 96 710 zł | 104 | +3.8% | 79 379 zł | 72% | -57 545 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 87 059 zł | 112 | +6.9% | 103 530 zł | 70% | -59 799 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 82 650 zł | 124 | +9.0% | 108 194 zł | 68% | -64 531 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 91 218 zł | 100 | +4.8% | 99 122 zł | 72% | -55 326 zł | 0.590 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 79 550 zł | 116 | +7.4% | 116 080 zł | 67% | -65 403 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 83 968 zł | 104 | +5.3% | 111 406 zł | 69% | -60 662 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 349 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.43 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.