Chełmno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 33 471 zł | 133 | -9.1% | 15 913 zł | 85% | -19 190 zł | 0.295 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 37 283 zł | 121 | -10.9% | 11 841 zł | 89% | -15 118 zł | 0.303 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 32 388 zł | 124 | -11.4% | 18 282 zł | 85% | -19 023 zł | 0.371 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 40 859 zł | 109 | -12.7% | 8011 zł | 93% | -11 287 zł | 0.373 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 28 348 zł | 121 | -9.1% | 25 049 zł | 83% | -20 509 zł | 0.393 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 36 185 zł | 112 | -13.2% | 14 252 zł | 89% | -14 969 zł | 0.410 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 31 915 zł | 109 | -10.9% | 21 306 zł | 86% | -16 689 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 24 545 zł | 133 | -7.3% | 29 055 zł | 78% | -24 570 zł | 0.427 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 30 700 zł | 116 | -12.7% | 20 968 zł | 84% | -20 119 zł | 0.446 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 27 525 zł | 112 | -11.4% | 27 287 zł | 83% | -20 182 zł | 0.470 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 23 738 zł | 124 | -9.6% | 31 252 zł | 78% | -24 225 zł | 0.470 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 25 311 zł | 109 | -9.6% | 31 343 zł | 81% | -20 674 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 21 751 zł | 121 | -7.7% | 35 078 zł | 76% | -24 485 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 39 745 zł | 100 | -14.9% | 10 463 zł | 93% | -11 156 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 34 503 zł | 104 | -14.5% | 16 930 zł | 87% | -16 056 zł | 0.497 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 31 077 zł | 100 | -13.2% | 23 561 zł | 86% | -16 380 zł | 0.514 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 22 217 zł | 116 | -10.9% | 33 690 zł | 76% | -25 208 zł | 0.530 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 17 955 zł | 133 | -5.8% | 39 054 zł | 72% | -28 538 zł | 0.542 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 21 132 zł | 112 | -10.0% | 37 014 zł | 76% | -24 027 zł | 0.545 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 26 011 zł | 104 | -12.7% | 29 717 zł | 82% | -21 157 zł | 0.547 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 24 676 zł | 100 | -11.8% | 33 296 zł | 82% | -20 233 zł | 0.564 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 17 352 zł | 124 | -8.2% | 40 972 zł | 72% | -28 062 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 19 742 zł | 104 | -11.4% | 39 262 zł | 75% | -24 919 zł | 0.611 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 15 955 zł | 116 | -9.6% | 43 228 zł | 72% | -28 962 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 294 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 46% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.