HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełmno

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy17 827 mieszkańcówdochody własne 6070 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.42% do -0.35%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów1.3% do 16.25%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka33 471 zł133-9.1%15 913 zł85%-19 190 zł0.295
●RozwójProgramPodwyżka37 283 zł121-10.9%11 841 zł89%-15 118 zł0.303
Szeroki programBez zmianPodwyżka32 388 zł124-11.4%18 282 zł85%-19 023 zł0.371
●Bez zmianProgramPodwyżka40 859 zł109-12.7%8011 zł93%-11 287 zł0.373
RozwójProgramBez zmian28 348 zł121-9.1%25 049 zł83%-20 509 zł0.393
RozwójBez zmianPodwyżka36 185 zł112-13.2%14 252 zł89%-14 969 zł0.410
Bez zmianProgramBez zmian31 915 zł109-10.9%21 306 zł86%-16 689 zł0.413
●Szeroki programProgramBez zmian24 545 zł133-7.3%29 055 zł78%-24 570 zł0.427
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka30 700 zł116-12.7%20 968 zł84%-20 119 zł0.446
RozwójBez zmianBez zmian27 525 zł112-11.4%27 287 zł83%-20 182 zł0.470
Szeroki programBez zmianBez zmian23 738 zł124-9.6%31 252 zł78%-24 225 zł0.470
Bez zmianProgramObniżka25 311 zł109-9.6%31 343 zł81%-20 674 zł0.484
●OgraniczenieProgramPodwyżka44 552 zł96-14.6%4007 zł98%-7284 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian35 597 zł96-12.9%17 412 zł92%-12 700 zł0.485
RozwójProgramObniżka21 751 zł121-7.7%35 078 zł76%-24 485 zł0.491
Bez zmianBez zmianPodwyżka39 745 zł100-14.9%10 463 zł93%-11 156 zł0.491
RozwójWstrzymaniePodwyżka34 503 zł104-14.5%16 930 zł87%-16 056 zł0.497
Bez zmianBez zmianBez zmian31 077 zł100-13.2%23 561 zł86%-16 380 zł0.514
OgraniczenieProgramObniżka28 984 zł96-11.6%27 458 zł86%-16 694 zł0.524
Szeroki programWstrzymanieBez zmian22 217 zł116-10.9%33 690 zł76%-25 208 zł0.530
●Szeroki programProgramObniżka17 955 zł133-5.8%39 054 zł72%-28 538 zł0.542
RozwójBez zmianObniżka21 132 zł112-10.0%37 014 zł76%-24 027 zł0.545
RozwójWstrzymanieBez zmian26 011 zł104-12.7%29 717 zł82%-21 157 zł0.547
Bez zmianBez zmianObniżka24 676 zł100-11.8%33 296 zł82%-20 233 zł0.564
Szeroki programBez zmianObniżka17 352 zł124-8.2%40 972 zł72%-28 062 zł0.566
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka38 070 zł92-16.2%13 132 zł92%-12 234 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian39 203 zł83-14.9%13 728 zł96%-8798 zł0.591
OgraniczenieBez zmianBez zmian34 740 zł87-15.1%19 687 zł92%-12 410 zł0.598
Bez zmianWstrzymanieBez zmian29 570 zł92-14.5%25 984 zł85%-17 346 zł0.600
Głębokie cięcieProgramObniżka32 583 zł83-13.6%23 876 zł91%-12 803 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka43 420 zł87-16.8%6508 zł98%-7172 zł0.604
RozwójWstrzymanieObniżka19 742 zł104-11.4%39 262 zł75%-24 919 zł0.611
Szeroki programWstrzymanieObniżka15 955 zł116-9.6%43 228 zł72%-28 962 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka48 170 zł83-16.6%128 zł99%-3369 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka28 331 zł87-13.8%29 431 zł86%-16 273 zł0.623
Bez zmianWstrzymanieObniżka23 293 zł92-13.2%35 536 zł80%-21 117 zł0.643
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian33 242 zł79-16.4%22 100 zł91%-13 366 zł0.688
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka41 755 zł79-18.0%9167 zł98%-8240 zł0.692
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian38 330 zł74-17.0%16 133 zł96%-8528 zł0.707
OgraniczenieWstrzymanieObniżka26 957 zł79-15.1%31 662 zł84%-17 147 zł0.710
Głębokie cięcieBez zmianObniżka31 913 zł74-15.8%25 980 zł91%-12 401 zł0.713
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka47 021 zł74-18.7%2812 zł99%-3276 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian36 839 zł66-18.3%18 464 zł95%-9474 zł0.796
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka30 546 zł66-17.0%28 130 zł89%-13 265 zł0.802
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka45 363 zł66-19.9%5388 zł99%-4334 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 294 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 46% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.