Bartniczka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 53 820 zł | 133 | -0.4% | 17 434 zł | 81% | -31 108 zł | 0.269 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 57 943 zł | 121 | -2.4% | 13 023 zł | 83% | -26 697 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 906 zł | 124 | -2.9% | 22 063 zł | 81% | -30 845 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 61 822 zł | 109 | -4.3% | 8861 zł | 86% | -22 535 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 46 233 zł | 121 | -0.4% | 33 658 zł | 78% | -32 213 zł | 0.383 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 56 009 zł | 112 | -4.8% | 17 702 zł | 83% | -26 455 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 42 121 zł | 133 | +1.6% | 37 989 zł | 76% | -36 612 zł | 0.408 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 50 102 zł | 109 | -2.4% | 29 575 zł | 81% | -28 064 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 594 zł | 116 | -4.3% | 26 283 zł | 79% | -32 028 zł | 0.433 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 40 563 zł | 124 | -0.9% | 42 428 zł | 76% | -36 165 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 44 655 zł | 112 | -2.9% | 38 119 zł | 78% | -31 788 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 41 444 zł | 109 | -0.9% | 45 150 zł | 77% | -32 142 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 37 583 zł | 121 | +1.1% | 49 224 zł | 74% | -36 282 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 59 869 zł | 100 | -6.7% | 13 625 zł | 86% | -22 315 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 53 705 zł | 104 | -6.2% | 21 953 zł | 82% | -27 630 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 48 505 zł | 100 | -4.8% | 34 057 zł | 81% | -27 660 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 38 467 zł | 116 | -2.4% | 46 321 zł | 74% | -37 233 zł | 0.523 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 33 478 zł | 133 | +3.1% | 53 547 zł | 71% | -40 672 zł | 0.530 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 568 zł | 104 | -4.3% | 42 003 zł | 77% | -32 846 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 36 269 zł | 112 | -1.4% | 53 227 zł | 74% | -35 722 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 32 184 zł | 124 | +0.6% | 57 528 zł | 71% | -40 089 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 40 111 zł | 100 | -3.4% | 49 174 zł | 77% | -31 603 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 30 249 zł | 116 | -0.9% | 61 146 zł | 69% | -41 071 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 34 342 zł | 104 | -2.9% | 56 837 zł | 73% | -36 694 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.41 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 58% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.