Górzno
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 81 601 zł | 133 | -5.1% | 19 068 zł | 73% | -57 544 zł | 0.246 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 85 933 zł | 121 | -7.0% | 14 390 zł | 75% | -52 866 zł | 0.279 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 78 695 zł | 124 | -7.4% | 27 513 zł | 72% | -56 791 zł | 0.341 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 90 016 zł | 109 | -8.8% | 9967 zł | 77% | -48 443 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 71 197 zł | 121 | -5.1% | 47 705 zł | 70% | -57 067 zł | 0.374 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 66 877 zł | 133 | -3.2% | 52 262 zł | 68% | -61 731 zł | 0.391 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 83 006 zł | 112 | -9.3% | 22 952 zł | 74% | -52 137 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 75 268 zł | 109 | -7.0% | 43 401 zł | 73% | -52 658 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 75 697 zł | 116 | -8.8% | 34 519 zł | 71% | -57 829 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 64 412 zł | 124 | -5.6% | 60 847 zł | 67% | -60 829 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 68 711 zł | 112 | -7.4% | 56 314 zł | 70% | -56 189 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 60 300 zł | 121 | -3.6% | 73 160 zł | 66% | -60 166 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 87 068 zł | 100 | -11.1% | 18 658 zł | 76% | -47 737 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 80 016 zł | 104 | -10.7% | 29 962 zł | 74% | -53 163 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 64 363 zł | 109 | -5.6% | 68 866 zł | 69% | -55 768 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 681 zł | 116 | -7.0% | 67 286 zł | 66% | -61 770 zł | 0.517 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 72 761 zł | 100 | -9.3% | 52 033 zł | 73% | -51 804 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 55 989 zł | 133 | -1.7% | 77 708 zł | 64% | -64 819 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 65 988 zł | 104 | -8.8% | 62 743 zł | 69% | -57 119 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 58 141 zł | 112 | -6.0% | 81 044 zł | 66% | -59 179 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 53 852 zł | 124 | -4.1% | 85 568 zł | 64% | -63 808 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 62 183 zł | 100 | -7.9% | 76 773 zł | 69% | -54 804 zł | 0.582 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 51 318 zł | 116 | -5.6% | 91 574 zł | 63% | -64 677 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 55 617 zł | 104 | -7.4% | 87 041 zł | 65% | -60 038 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.00 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.