Brzozie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 164 937 zł | 133 | +2.2% | 20 890 zł | 78% | -66 732 zł | 0.208 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 169 639 zł | 121 | +0.2% | 15 748 zł | 79% | -61 590 zł | 0.261 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 159 377 zł | 124 | -0.3% | 37 772 zł | 78% | -66 118 zł | 0.317 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 174 085 zł | 109 | -1.8% | 10 872 zł | 80% | -56 714 zł | 0.358 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 146 753 zł | 121 | +2.2% | 74 468 zł | 76% | -66 609 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 142 063 zł | 133 | +4.2% | 79 428 zł | 74% | -71 734 zł | 0.363 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 164 054 zł | 112 | -2.3% | 32 825 zł | 79% | -61 005 zł | 0.388 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 154 656 zł | 116 | -1.8% | 49 992 zł | 77% | -67 454 zł | 0.403 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 151 185 zł | 109 | +0.2% | 69 770 zł | 78% | -61 750 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 137 170 zł | 124 | +1.7% | 95 898 zł | 74% | -70 944 zł | 0.435 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 141 833 zł | 112 | -0.3% | 90 966 zł | 76% | -65 848 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 159 344 zł | 104 | -3.8% | 45 034 zł | 79% | -62 328 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 129 807 zł | 121 | +3.7% | 118 874 zł | 73% | -70 312 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 168 475 zł | 100 | -4.2% | 28 141 zł | 80% | -56 156 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 134 230 zł | 109 | +1.7% | 114 188 zł | 75% | -65 465 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 125 128 zł | 133 | +5.8% | 123 824 zł | 72% | -75 424 zł | 0.504 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 132 850 zł | 116 | +0.2% | 107 145 zł | 73% | -72 165 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 146 241 zł | 100 | -2.3% | 86 297 zł | 78% | -61 016 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 137 524 zł | 104 | -1.8% | 102 202 zł | 75% | -67 056 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 120 729 zł | 124 | +3.2% | 139 071 zł | 71% | -74 505 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 125 383 zł | 112 | +1.2% | 134 150 zł | 73% | -69 421 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 129 780 zł | 100 | -0.8% | 129 491 zł | 74% | -64 602 zł | 0.597 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 116 707 zł | 116 | +1.7% | 149 591 zł | 70% | -75 640 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 121 371 zł | 104 | -0.3% | 144 659 zł | 72% | -70 544 zł | 0.634 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 370 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.96 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 65% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.