Brodnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 69 651 zł | 133 | +29.8% | 16 919 zł | 83% | -27 633 zł | 0.256 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 73 624 zł | 121 | +27.3% | 12 651 zł | 86% | -23 364 zł | 0.283 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 67 501 zł | 124 | +26.7% | 22 383 zł | 83% | -27 255 zł | 0.346 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 77 355 zł | 109 | +24.8% | 8630 zł | 89% | -19 343 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 61 149 zł | 121 | +29.8% | 36 034 zł | 82% | -28 628 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 71 454 zł | 112 | +24.2% | 18 163 zł | 86% | -23 008 zł | 0.399 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 57 184 zł | 133 | +32.3% | 40 194 zł | 79% | -32 886 zł | 0.401 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 64 872 zł | 109 | +27.3% | 32 120 zł | 84% | -24 617 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 65 148 zł | 116 | +24.8% | 27 055 zł | 82% | -28 277 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 55 408 zł | 124 | +29.2% | 45 539 zł | 79% | -32 335 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 59 353 zł | 112 | +26.7% | 41 401 zł | 82% | -28 099 zł | 0.467 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 75 167 zł | 100 | +21.8% | 14 190 zł | 89% | -19 009 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 69 108 zł | 104 | +22.4% | 22 828 zł | 85% | -24 022 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 51 931 zł | 121 | +31.7% | 53 808 zł | 79% | -32 510 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 55 648 zł | 109 | +29.2% | 49 901 zł | 81% | -28 507 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 63 057 zł | 100 | +24.2% | 37 509 zł | 84% | -24 110 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 53 280 zł | 116 | +27.3% | 49 851 zł | 79% | -33 249 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 47 973 zł | 133 | +34.3% | 57 961 zł | 76% | -36 760 zł | 0.528 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 231 zł | 104 | +24.8% | 45 706 zł | 81% | -29 005 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 50 412 zł | 112 | +28.5% | 58 662 zł | 79% | -31 854 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 46 473 zł | 124 | +31.1% | 62 793 zł | 76% | -36 082 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 54 110 zł | 100 | +26.1% | 54 776 zł | 81% | -27 872 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 44 512 zł | 116 | +29.2% | 66 798 zł | 76% | -36 916 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 48 457 zł | 104 | +26.7% | 62 660 zł | 78% | -32 680 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 307 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.