Czernikowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 106 588 zł | 133 | +1.5% | 20 769 zł | 95% | -20 750 zł | 0.232 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 111 420 zł | 121 | -0.5% | 15 537 zł | 96% | -15 527 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 102 525 zł | 124 | -1.0% | 29 128 zł | 93% | -21 512 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 115 993 zł | 109 | -2.4% | 10 574 zł | 98% | -10 572 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 92 793 zł | 121 | +1.5% | 47 764 zł | 89% | -24 751 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 87 974 zł | 133 | +3.6% | 52 884 zł | 86% | -29 957 zł | 0.381 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 107 330 zł | 112 | -2.9% | 24 001 zł | 96% | -16 320 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 97 351 zł | 109 | -0.5% | 42 912 zł | 94% | -19 813 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 98 624 zł | 116 | -2.4% | 35 908 zł | 91% | -23 676 zł | 0.416 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 84 471 zł | 124 | +1.0% | 60 697 zł | 86% | -30 420 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 89 263 zł | 112 | -1.0% | 55 607 zł | 89% | -25 244 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 79 027 zł | 121 | +3.1% | 71 863 zł | 85% | -31 555 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 103 441 zł | 104 | -4.4% | 30 791 zł | 95% | -18 471 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 111 877 zł | 100 | -4.9% | 19 162 zł | 98% | -11 394 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 83 575 zł | 109 | +1.0% | 67 022 zł | 87% | -26 629 zł | 0.492 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 74 219 zł | 133 | +5.1% | 76 971 zł | 82% | -36 749 zł | 0.513 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 80 909 zł | 116 | -0.5% | 66 934 zł | 85% | -32 396 zł | 0.514 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 93 795 zł | 100 | -2.9% | 50 783 zł | 93% | -20 335 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 85 711 zł | 104 | -2.4% | 61 833 zł | 87% | -27 207 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 75 912 zł | 112 | +0.5% | 79 004 zł | 85% | -31 826 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 71 131 zł | 124 | +2.6% | 84 082 zł | 82% | -36 989 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 80 434 zł | 100 | -1.5% | 74 192 zł | 86% | -26 929 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 67 820 zł | 116 | +1.0% | 89 899 zł | 81% | -38 827 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 72 611 zł | 104 | -1.0% | 84 810 zł | 84% | -33 651 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.01 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 16% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.