Chełmża
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 55 885 zł | 133 | -5.7% | 16 879 zł | 72% | -43 289 zł | 0.269 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 59 766 zł | 121 | -7.6% | 12 735 zł | 75% | -39 146 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 54 118 zł | 124 | -8.1% | 22 061 zł | 72% | -42 456 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 63 408 zł | 109 | -9.5% | 8835 zł | 77% | -35 245 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 48 743 zł | 121 | -5.7% | 35 990 zł | 70% | -42 702 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 57 982 zł | 112 | -9.9% | 18 006 zł | 75% | -38 331 zł | 0.403 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 44 872 zł | 133 | -3.8% | 40 050 zł | 67% | -46 835 zł | 0.409 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 52 376 zł | 109 | -7.6% | 32 171 zł | 73% | -38 813 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 51 999 zł | 116 | -9.5% | 26 904 zł | 71% | -43 189 zł | 0.432 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 43 436 zł | 124 | -6.2% | 45 610 zł | 67% | -45 878 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 47 291 zł | 112 | -8.1% | 41 568 zł | 70% | -41 764 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 44 221 zł | 109 | -6.2% | 50 152 zł | 69% | -41 444 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 40 594 zł | 121 | -4.3% | 53 963 zł | 66% | -45 326 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 61 608 zł | 100 | -11.7% | 14 196 zł | 77% | -34 449 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 870 zł | 104 | -11.3% | 22 844 zł | 74% | -39 056 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 50 908 zł | 100 | -9.9% | 37 768 zł | 73% | -37 893 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 41 519 zł | 116 | -7.6% | 50 040 zł | 66% | -46 530 zł | 0.523 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 36 730 zł | 133 | -2.4% | 58 015 zł | 64% | -49 450 zł | 0.531 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 380 zł | 104 | -9.5% | 45 991 zł | 70% | -42 408 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 39 389 zł | 112 | -6.7% | 59 025 zł | 66% | -44 296 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 35 541 zł | 124 | -4.8% | 63 059 zł | 64% | -48 401 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 42 999 zł | 100 | -8.6% | 55 232 zł | 70% | -40 433 zł | 0.574 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 773 zł | 116 | -6.2% | 67 181 zł | 63% | -48 994 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 37 627 zł | 104 | -8.1% | 63 139 zł | 65% | -44 881 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 300 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.12 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.