HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chełmża

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy13 536 mieszkańcówdochody własne 6395 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.89% do -0.16%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-6.16% do 25.19%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka55 885 zł133-5.7%16 879 zł72%-43 289 zł0.269
●RozwójProgramPodwyżka59 766 zł121-7.6%12 735 zł75%-39 146 zł0.290
Szeroki programBez zmianPodwyżka54 118 zł124-8.1%22 061 zł72%-42 456 zł0.354
●Bez zmianProgramPodwyżka63 408 zł109-9.5%8835 zł77%-35 245 zł0.368
RozwójProgramBez zmian48 743 zł121-5.7%35 990 zł70%-42 702 zł0.384
RozwójBez zmianPodwyżka57 982 zł112-9.9%18 006 zł75%-38 331 zł0.403
●Szeroki programProgramBez zmian44 872 zł133-3.8%40 050 zł67%-46 835 zł0.409
Bez zmianProgramBez zmian52 376 zł109-7.6%32 171 zł73%-38 813 zł0.411
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka51 999 zł116-9.5%26 904 zł71%-43 189 zł0.432
Szeroki programBez zmianBez zmian43 436 zł124-6.2%45 610 zł67%-45 878 zł0.460
RozwójBez zmianBez zmian47 291 zł112-8.1%41 568 zł70%-41 764 zł0.468
●OgraniczenieProgramPodwyżka67 180 zł96-11.5%4749 zł79%-31 159 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian56 136 zł96-9.7%28 188 zł76%-34 741 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka44 221 zł109-6.2%50 152 zł69%-41 444 zł0.488
RozwójProgramObniżka40 594 zł121-4.3%53 963 zł66%-45 326 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka61 608 zł100-11.7%14 196 zł77%-34 449 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka55 870 zł104-11.3%22 844 zł74%-39 056 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian50 908 zł100-9.9%37 768 zł73%-37 893 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian41 519 zł116-7.6%50 040 zł66%-46 530 zł0.523
●Szeroki programProgramObniżka36 730 zł133-2.4%58 015 zł64%-49 450 zł0.531
OgraniczenieProgramObniżka47 972 zł96-8.3%46 178 zł72%-37 383 zł0.532
RozwójWstrzymanieBez zmian45 380 zł104-9.5%45 991 zł70%-42 408 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka39 389 zł112-6.7%59 025 zł66%-44 296 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka35 541 zł124-4.8%63 059 zł64%-48 401 zł0.563
Bez zmianBez zmianObniżka42 999 zł100-8.6%55 232 zł70%-40 433 zł0.574
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka59 503 zł92-13.1%19 025 zł77%-35 165 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian59 818 zł83-11.7%24 484 zł79%-30 760 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian54 649 zł87-11.9%33 805 zł76%-33 842 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka65 361 zł87-13.7%10 220 zł79%-30 384 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian49 004 zł92-11.3%42 183 zł72%-38 528 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka51 646 zł83-10.4%42 626 zł76%-33 412 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka33 773 zł116-6.2%67 181 zł63%-48 994 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka70 874 zł83-13.5%807 zł82%-27 165 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka37 627 zł104-8.1%63 139 zł65%-44 881 zł0.618
OgraniczenieBez zmianObniżka46 731 zł87-10.6%51 384 zł72%-36 393 zł0.635
Bez zmianWstrzymanieObniżka41 244 zł92-9.9%59 338 zł69%-41 010 zł0.653
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka63 265 zł79-15.0%15 040 zł79%-31 089 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian52 754 zł79-13.2%38 210 zł76%-34 467 zł0.694
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian58 313 zł74-13.9%30 258 zł79%-29 882 zł0.712
OgraniczenieWstrzymanieObniżka44 985 zł79-11.9%55 414 zł72%-36 959 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianObniżka50 387 zł74-12.6%47 883 zł76%-32 443 zł0.724
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka69 036 zł74-15.7%6470 zł82%-26 410 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian56 427 zł66-15.2%34 589 zł79%-30 497 zł0.802
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka48 649 zł66-13.9%51 905 zł75%-32 999 zł0.814
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka66 949 zł66-16.9%11 215 zł81%-27 105 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 300 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.12 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.