Kolonowskie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 58 961 zł | 133 | -1.8% | 16 874 zł | 78% | -36 193 zł | 0.266 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 62 874 zł | 121 | -3.8% | 12 668 zł | 80% | -31 987 zł | 0.288 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 57 084 zł | 124 | -4.2% | 21 879 zł | 78% | -35 631 zł | 0.352 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 66 548 zł | 109 | -5.7% | 8706 zł | 82% | -28 026 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 51 473 zł | 121 | -1.8% | 34 752 zł | 77% | -36 374 zł | 0.382 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 60 979 zł | 112 | -6.1% | 17 719 zł | 80% | -31 444 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 47 569 zł | 133 | +0.2% | 38 842 zł | 74% | -40 568 zł | 0.406 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 55 137 zł | 109 | -3.8% | 30 904 zł | 79% | -32 424 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 54 889 zł | 116 | -5.7% | 26 405 zł | 77% | -36 554 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 46 036 zł | 124 | -2.3% | 43 956 zł | 74% | -39 857 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 49 922 zł | 112 | -4.2% | 39 885 zł | 77% | -35 681 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 43 046 zł | 121 | -0.3% | 51 730 zł | 73% | -39 609 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 46 704 zł | 109 | -2.3% | 47 890 zł | 76% | -35 667 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 64 637 zł | 100 | -8.0% | 13 802 zł | 82% | -27 501 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 58 792 zł | 104 | -7.5% | 22 235 zł | 79% | -32 358 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 53 569 zł | 100 | -6.1% | 36 056 zł | 79% | -31 750 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 049 zł | 116 | -3.8% | 48 133 zł | 73% | -40 683 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 39 150 zł | 133 | +1.7% | 55 813 zł | 69% | -43 795 zł | 0.530 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 942 zł | 104 | -5.7% | 44 054 zł | 76% | -36 499 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 750 zł | 112 | -2.8% | 56 372 zł | 73% | -38 807 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 871 zł | 124 | -0.8% | 60 436 zł | 69% | -42 973 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 391 zł | 100 | -4.7% | 52 551 zł | 76% | -34 884 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 36 039 zł | 116 | -2.3% | 64 319 zł | 68% | -43 729 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 925 zł | 104 | -4.2% | 60 248 zł | 72% | -39 554 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 302 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.48 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 65% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.