Jemielnica
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 44 386 zł | 133 | +2.3% | 16 395 zł | 87% | -19 765 zł | 0.281 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 48 289 zł | 121 | +0.3% | 12 188 zł | 92% | -15 565 zł | 0.296 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 42 944 zł | 124 | -0.2% | 19 594 zł | 87% | -19 671 zł | 0.361 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 51 952 zł | 109 | -1.7% | 8226 zł | 96% | -11 610 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 38 135 zł | 121 | +2.3% | 27 872 zł | 84% | -21 337 zł | 0.388 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 46 829 zł | 112 | -2.2% | 15 440 zł | 92% | -15 490 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 41 789 zł | 109 | +0.3% | 24 037 zł | 88% | -17 393 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 34 242 zł | 133 | +4.3% | 32 030 zł | 82% | -25 526 zł | 0.417 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 41 014 zł | 116 | -1.7% | 22 789 zł | 85% | -20 861 zł | 0.438 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 33 109 zł | 124 | +1.8% | 34 906 zł | 82% | -25 242 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 36 985 zł | 112 | -0.2% | 30 839 zł | 84% | -21 072 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 34 284 zł | 109 | +1.8% | 35 943 zł | 83% | -21 659 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 50 475 zł | 100 | -4.2% | 11 530 zł | 96% | -11 554 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 30 636 zł | 121 | +3.8% | 39 770 zł | 80% | -25 595 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 44 906 zł | 104 | -3.7% | 18 626 zł | 91% | -16 671 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 40 623 zł | 100 | -2.2% | 27 022 zł | 89% | -17 147 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 31 368 zł | 116 | +0.3% | 37 816 zł | 80% | -26 312 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 26 750 zł | 133 | +5.9% | 43 841 zł | 76% | -29 775 zł | 0.536 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 35 250 zł | 104 | -1.7% | 33 725 zł | 84% | -22 134 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 29 716 zł | 112 | +1.3% | 42 383 zł | 80% | -25 190 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 25 847 zł | 124 | +3.3% | 46 434 zł | 76% | -29 350 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 33 347 zł | 100 | -0.7% | 38 574 zł | 84% | -21 273 zł | 0.569 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 28 120 zł | 104 | -0.2% | 45 056 zł | 78% | -26 163 zł | 0.615 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 24 245 zł | 116 | +1.8% | 49 115 zł | 75% | -30 333 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 302 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.36 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 40% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.