Izbicko
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 59 850 zł | 133 | +2.6% | 16 762 zł | 78% | -36 777 zł | 0.265 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 63 714 zł | 121 | +0.5% | 12 595 zł | 80% | -32 610 zł | 0.288 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 58 004 zł | 124 | +0.0% | 21 774 zł | 78% | -36 159 zł | 0.351 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 67 340 zł | 109 | -1.4% | 8672 zł | 82% | -28 687 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 52 416 zł | 121 | +2.6% | 34 753 zł | 77% | -36 808 zł | 0.382 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 61 851 zł | 112 | -1.9% | 17 653 zł | 80% | -32 011 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 48 561 zł | 133 | +4.6% | 38 785 zł | 74% | -40 963 zł | 0.407 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 56 033 zł | 109 | +0.5% | 30 962 zł | 79% | -32 896 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 55 855 zł | 116 | -1.4% | 26 318 zł | 78% | -37 029 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 47 055 zł | 124 | +2.1% | 43 965 zł | 74% | -40 201 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 50 893 zł | 112 | +0.0% | 39 952 zł | 77% | -36 065 zł | 0.467 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 65 460 zł | 100 | -3.9% | 13 774 zł | 82% | -28 107 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 44 066 zł | 121 | +4.1% | 51 880 zł | 73% | -39 903 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 676 zł | 109 | +2.1% | 48 097 zł | 76% | -36 000 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 708 zł | 104 | -3.4% | 22 188 zł | 79% | -32 873 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 54 493 zł | 100 | -1.9% | 36 180 zł | 79% | -32 172 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 111 zł | 116 | +0.5% | 48 148 zł | 73% | -40 979 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 40 218 zł | 133 | +6.2% | 55 905 zł | 69% | -44 050 zł | 0.531 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 956 zł | 104 | -1.4% | 44 128 zł | 77% | -36 835 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 42 794 zł | 112 | +1.6% | 56 585 zł | 74% | -39 055 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 38 963 zł | 124 | +3.6% | 60 592 zł | 69% | -43 183 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 46 388 zł | 100 | -0.5% | 52 820 zł | 76% | -35 170 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 37 172 zł | 116 | +2.1% | 64 480 zł | 68% | -43 893 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 41 010 zł | 104 | +0.0% | 60 466 zł | 73% | -39 757 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 298 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.35 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.