Dobrodzień
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 71 731 zł | 133 | -5.4% | 18 434 zł | 85% | -32 610 zł | 0.253 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 75 986 zł | 121 | -7.3% | 13 755 zł | 88% | -27 945 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 69 152 zł | 124 | -7.7% | 24 348 zł | 84% | -32 652 zł | 0.345 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 79 995 zł | 109 | -9.1% | 9330 zł | 91% | -23 534 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 62 295 zł | 121 | -5.4% | 37 693 zł | 83% | -34 284 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 051 zł | 133 | -3.5% | 42 282 zł | 80% | -38 934 zł | 0.396 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 73 387 zł | 112 | -9.6% | 19 739 zł | 87% | -28 009 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 66 292 zł | 109 | -7.3% | 33 490 zł | 85% | -29 889 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 66 379 zł | 116 | -9.1% | 29 417 zł | 84% | -34 171 zł | 0.426 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 55 886 zł | 124 | -5.8% | 47 705 zł | 80% | -38 762 zł | 0.454 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 60 109 zł | 112 | -7.7% | 43 273 zł | 83% | -34 135 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 52 177 zł | 121 | -3.9% | 55 952 zł | 79% | -38 960 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 77 376 zł | 100 | -11.4% | 15 384 zł | 91% | -23 620 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 56 166 zł | 109 | -5.8% | 51 758 zł | 82% | -34 575 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 70 622 zł | 104 | -10.9% | 24 797 zł | 86% | -29 517 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 087 zł | 100 | -9.6% | 39 092 zł | 85% | -29 761 zł | 0.519 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 53 364 zł | 116 | -7.3% | 52 345 zł | 79% | -40 145 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 47 942 zł | 133 | -2.0% | 60 397 zł | 77% | -43 598 zł | 0.523 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 57 596 zł | 104 | -9.1% | 47 906 zł | 82% | -35 506 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 50 299 zł | 112 | -6.3% | 61 000 zł | 79% | -38 653 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 46 084 zł | 124 | -4.4% | 65 422 zł | 77% | -43 269 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 54 267 zł | 100 | -8.2% | 56 828 zł | 82% | -34 290 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 43 748 zł | 116 | -5.8% | 69 715 zł | 76% | -44 551 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 47 971 zł | 104 | -7.7% | 65 283 zł | 78% | -39 924 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 332 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.17 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 46% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.