Lasowice Wielkie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 39 878 zł | 133 | -5.5% | 16 473 zł | 74% | -38 517 zł | 0.288 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 43 652 zł | 121 | -7.3% | 12 399 zł | 77% | -34 443 zł | 0.299 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 38 660 zł | 124 | -7.8% | 19 794 zł | 74% | -37 807 zł | 0.366 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 47 190 zł | 109 | -9.2% | 8566 zł | 79% | -30 610 zł | 0.371 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 34 331 zł | 121 | -5.5% | 29 452 zł | 72% | -38 193 zł | 0.391 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 42 418 zł | 112 | -9.7% | 15 763 zł | 77% | -33 750 zł | 0.408 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 37 860 zł | 109 | -7.3% | 25 762 zł | 76% | -34 371 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 30 567 zł | 133 | -3.6% | 33 394 zł | 68% | -42 256 zł | 0.422 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 36 912 zł | 116 | -9.2% | 23 371 zł | 73% | -38 594 zł | 0.441 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 29 632 zł | 124 | -5.9% | 37 049 zł | 68% | -41 416 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 33 381 zł | 112 | -7.8% | 33 138 zł | 72% | -37 371 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 30 968 zł | 109 | -5.9% | 39 206 zł | 71% | -37 146 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 45 940 zł | 100 | -11.5% | 11 972 zł | 79% | -29 934 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 27 446 zł | 121 | -4.0% | 42 889 zł | 66% | -40 959 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 40 677 zł | 104 | -11.0% | 19 331 zł | 76% | -34 529 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 36 895 zł | 100 | -9.7% | 29 464 zł | 76% | -33 566 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 28 058 zł | 116 | -7.3% | 40 306 zł | 66% | -42 118 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 23 688 zł | 133 | -2.1% | 46 811 zł | 62% | -45 013 zł | 0.539 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 26 706 zł | 112 | -6.4% | 46 181 zł | 67% | -40 041 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 31 813 zł | 104 | -9.2% | 36 387 zł | 71% | -38 064 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 22 964 zł | 124 | -4.5% | 50 086 zł | 62% | -44 078 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 30 214 zł | 100 | -8.3% | 42 515 zł | 71% | -36 245 zł | 0.567 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 25 266 zł | 104 | -7.8% | 49 194 zł | 65% | -40 672 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 21 517 zł | 116 | -5.9% | 53 106 zł | 61% | -44 717 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 291 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.33 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.