Cisek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 43 272 zł | 133 | -5.3% | 17 077 zł | 70% | -42 951 zł | 0.282 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 47 207 zł | 121 | -7.2% | 12 871 zł | 74% | -38 745 zł | 0.296 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 41 817 zł | 124 | -7.7% | 21 145 zł | 70% | -42 181 zł | 0.362 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 50 903 zł | 109 | -9.1% | 8910 zł | 76% | -34 784 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 37 044 zł | 121 | -5.3% | 32 665 zł | 68% | -42 545 zł | 0.388 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 45 735 zł | 112 | -9.5% | 16 984 zł | 74% | -37 995 zł | 0.407 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 40 731 zł | 109 | -7.2% | 28 787 zł | 71% | -38 595 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 33 119 zł | 133 | -3.4% | 36 786 zł | 64% | -46 739 zł | 0.418 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 39 856 zł | 116 | -9.1% | 25 249 zł | 70% | -42 980 zł | 0.439 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 31 973 zł | 124 | -5.8% | 41 211 zł | 64% | -45 838 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 35 882 zł | 112 | -7.7% | 37 109 zł | 68% | -41 663 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 33 215 zł | 109 | -5.8% | 44 141 zł | 67% | -41 406 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 29 536 zł | 121 | -3.9% | 48 011 zł | 64% | -45 347 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 49 414 zł | 100 | -11.3% | 13 112 zł | 76% | -34 053 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 43 781 zł | 104 | -10.9% | 21 128 zł | 73% | -38 785 zł | 0.494 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 39 551 zł | 100 | -9.5% | 33 250 zł | 72% | -37 733 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 30 201 zł | 116 | -7.2% | 45 004 zł | 64% | -46 551 zł | 0.527 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 25 618 zł | 133 | -1.9% | 52 125 zł | 61% | -49 533 zł | 0.536 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 28 602 zł | 112 | -6.3% | 52 008 zł | 64% | -44 369 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 34 116 zł | 104 | -9.1% | 40 894 zł | 67% | -42 368 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 24 701 zł | 124 | -4.4% | 56 102 zł | 60% | -48 535 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 32 265 zł | 100 | -8.1% | 48 157 zł | 67% | -40 447 zł | 0.569 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 26 977 zł | 104 | -7.7% | 55 524 zł | 63% | -45 011 zł | 0.614 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 23 068 zł | 116 | -5.8% | 59 626 zł | 60% | -49 185 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 304 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.44 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.