HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Cisek

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5263 mieszkańcówdochody własne 6612 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.81% do -0.15%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5.58% do 21.92%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka43 272 zł133-5.3%17 077 zł70%-42 951 zł0.282
●RozwójProgramPodwyżka47 207 zł121-7.2%12 871 zł74%-38 745 zł0.296
Szeroki programBez zmianPodwyżka41 817 zł124-7.7%21 145 zł70%-42 181 zł0.362
●Bez zmianProgramPodwyżka50 903 zł109-9.1%8910 zł76%-34 784 zł0.370
RozwójProgramBez zmian37 044 zł121-5.3%32 665 zł68%-42 545 zł0.388
RozwójBez zmianPodwyżka45 735 zł112-9.5%16 984 zł74%-37 995 zł0.407
Bez zmianProgramBez zmian40 731 zł109-7.2%28 787 zł71%-38 595 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian33 119 zł133-3.4%36 786 zł64%-46 739 zł0.418
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka39 856 zł116-9.1%25 249 zł70%-42 980 zł0.439
Szeroki programBez zmianBez zmian31 973 zł124-5.8%41 211 zł64%-45 838 zł0.465
RozwójBez zmianBez zmian35 882 zł112-7.7%37 109 zł68%-41 663 zł0.469
●OgraniczenieProgramPodwyżka54 739 zł96-11.1%4752 zł79%-30 626 zł0.485
Bez zmianProgramObniżka33 215 zł109-5.8%44 141 zł67%-41 406 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian44 555 zł96-9.2%24 732 zł75%-34 451 zł0.486
RozwójProgramObniżka29 536 zł121-3.9%48 011 zł64%-45 347 zł0.489
Bez zmianBez zmianPodwyżka49 414 zł100-11.3%13 112 zł76%-34 053 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka43 781 zł104-10.9%21 128 zł73%-38 785 zł0.494
Bez zmianBez zmianBez zmian39 551 zł100-9.5%33 250 zł72%-37 733 zł0.515
Szeroki programWstrzymanieBez zmian30 201 zł116-7.2%45 004 zł64%-46 551 zł0.527
OgraniczenieProgramObniżka37 030 zł96-7.9%40 097 zł71%-37 273 zł0.528
●Szeroki programProgramObniżka25 618 zł133-1.9%52 125 zł61%-49 533 zł0.536
RozwójBez zmianObniżka28 602 zł112-6.3%52 008 zł64%-44 369 zł0.547
RozwójWstrzymanieBez zmian34 116 zł104-9.1%40 894 zł67%-42 368 zł0.547
Szeroki programBez zmianObniżka24 701 zł124-4.4%56 102 zł60%-48 535 zł0.564
Bez zmianBez zmianObniżka32 265 zł100-8.1%48 157 zł67%-40 447 zł0.569
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka47 468 zł92-12.7%17 250 zł76%-34 834 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian48 298 zł83-11.3%20 943 zł78%-30 402 zł0.592
OgraniczenieBez zmianBez zmian43 355 zł87-11.5%29 217 zł75%-33 611 zł0.601
Bez zmianWstrzymanieBez zmian37 793 zł92-10.9%37 027 zł71%-38 429 zł0.603
OgraniczenieBez zmianPodwyżka53 230 zł87-13.3%9066 zł79%-29 917 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka40 765 zł83-10.0%36 448 zł75%-33 234 zł0.608
RozwójWstrzymanieObniżka26 977 zł104-7.7%55 524 zł63%-45 011 zł0.614
Szeroki programWstrzymanieObniżka23 068 zł116-5.8%59 626 zł60%-49 185 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka58 494 zł83-13.1%737 zł81%-26 562 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka36 060 zł87-10.2%44 195 zł71%-36 336 zł0.629
Bez zmianWstrzymanieObniżka30 646 zł92-9.5%51 665 zł66%-41 080 zł0.648
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian41 606 zł79-12.8%32 983 zł75%-34 296 zł0.691
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka51 293 zł79-14.6%13 193 zł78%-30 687 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian47 080 zł74-13.5%25 583 zł78%-29 582 zł0.709
OgraniczenieWstrzymanieObniżka34 450 zł79-11.5%47 632 zł70%-36 958 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianObniżka39 776 zł74-12.2%40 639 zł75%-32 317 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka56 967 zł74-15.3%5244 zł81%-25 874 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian45 340 zł66-14.9%29 268 zł77%-30 257 zł0.799
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka38 175 zł66-13.5%44 056 zł74%-32 930 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka55 038 zł66-16.6%9289 zł81%-26 634 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 304 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.44 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.