Bierawa
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 63 719 zł | 133 | -0.5% | 18 002 zł | 74% | -48 466 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 67 806 zł | 121 | -2.4% | 13 560 zł | 77% | -44 024 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 61 555 zł | 124 | -2.9% | 24 029 zł | 74% | -47 783 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 650 zł | 109 | -4.4% | 9368 zł | 78% | -39 832 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 55 410 zł | 121 | -0.5% | 39 034 zł | 73% | -48 193 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 622 zł | 112 | -4.9% | 19 638 zł | 77% | -43 362 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 51 334 zł | 133 | +1.5% | 43 308 zł | 69% | -52 621 zł | 0.402 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 59 244 zł | 109 | -2.4% | 35 006 zł | 76% | -44 013 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 59 110 zł | 116 | -4.4% | 29 348 zł | 74% | -48 755 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 542 zł | 124 | -1.0% | 49 518 zł | 69% | -51 793 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 599 zł | 112 | -2.9% | 45 264 zł | 73% | -47 385 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 46 248 zł | 121 | +1.0% | 58 740 zł | 68% | -51 267 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 447 zł | 100 | -6.8% | 15 496 zł | 78% | -39 190 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 50 074 zł | 109 | -1.0% | 54 721 zł | 72% | -47 098 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 63 186 zł | 104 | -6.3% | 24 947 zł | 77% | -44 324 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 57 414 zł | 100 | -4.9% | 41 257 zł | 76% | -43 226 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 47 324 zł | 116 | -2.4% | 54 421 zł | 68% | -52 670 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 42 179 zł | 133 | +3.1% | 63 007 zł | 66% | -55 686 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 389 zł | 104 | -4.4% | 50 159 zł | 72% | -48 252 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 714 zł | 112 | -1.5% | 64 404 zł | 68% | -50 353 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 40 665 zł | 124 | +0.5% | 68 649 zł | 65% | -54 750 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 521 zł | 100 | -3.4% | 60 405 zł | 72% | -46 204 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 38 614 zł | 116 | -1.0% | 73 214 zł | 64% | -55 557 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 42 671 zł | 104 | -2.9% | 68 960 zł | 67% | -51 150 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 317 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.32 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 76% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.