Głogówek
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 260 996 zł | 133 | -4.2% | 20 741 zł | 71% | -85 504 zł | 0.184 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 265 561 zł | 121 | -6.1% | 15 810 zł | 72% | -80 573 zł | 0.251 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 252 972 zł | 124 | -6.6% | 52 392 zł | 71% | -84 143 zł | 0.301 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 231 096 zł | 133 | -2.3% | 123 171 zł | 68% | -88 172 zł | 0.342 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 235 649 zł | 121 | -4.2% | 118 351 zł | 70% | -83 257 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 269 873 zł | 109 | -8.0% | 11 141 zł | 72% | -75 904 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 257 514 zł | 112 | -8.5% | 47 584 zł | 72% | -79 238 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 246 858 zł | 116 | -8.0% | 73 513 zł | 70% | -84 939 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 239 947 zł | 109 | -6.1% | 113 791 zł | 71% | -78 603 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 223 908 zł | 124 | -4.7% | 153 793 zł | 68% | -86 707 zł | 0.424 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 228 436 zł | 112 | -6.6% | 149 000 zł | 69% | -81 819 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 251 409 zł | 104 | -9.8% | 68 694 zł | 72% | -80 023 zł | 0.474 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 213 442 zł | 121 | -2.8% | 195 972 zł | 68% | -85 240 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 261 802 zł | 100 | -10.3% | 43 035 zł | 72% | -74 595 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 208 899 zł | 133 | -0.8% | 200 781 zł | 67% | -90 144 zł | 0.494 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 218 293 zł | 116 | -6.1% | 173 314 zł | 68% | -87 432 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 217 731 zł | 109 | -4.7% | 191 745 zł | 69% | -80 598 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 232 712 zł | 100 | -8.5% | 144 559 zł | 71% | -77 191 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 222 832 zł | 104 | -8.0% | 168 510 zł | 69% | -82 532 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 202 333 zł | 124 | -3.2% | 229 379 zł | 67% | -88 603 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 206 852 zł | 112 | -5.2% | 224 830 zł | 68% | -83 727 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 211 118 zł | 100 | -7.1% | 220 754 zł | 69% | -79 110 zł | 0.608 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 197 092 zł | 116 | -4.7% | 247 701 zł | 67% | -89 275 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 201 620 zł | 104 | -6.6% | 243 136 zł | 68% | -84 387 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 358 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.32 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 86% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.