Łambinowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 457 266 zł | 133 | -4.6% | 23 643 zł | 73% | -104 750 zł | 0.165 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 462 459 zł | 121 | -6.5% | 18 009 zł | 75% | -99 188 zł | 0.243 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 443 372 zł | 124 | -6.9% | 79 346 zł | 72% | -103 345 zł | 0.288 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 409 668 zł | 133 | -2.6% | 196 876 zł | 72% | -107 935 zł | 0.323 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 414 844 zł | 121 | -4.6% | 191 357 zł | 72% | -102 392 zł | 0.339 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 467 384 zł | 109 | -8.3% | 12 653 zł | 76% | -93 903 zł | 0.352 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 448 535 zł | 112 | -8.8% | 73 842 zł | 74% | -97 817 zł | 0.375 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 433 513 zł | 116 | -8.3% | 114 889 zł | 72% | -104 399 zł | 0.379 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 419 753 zł | 109 | -6.5% | 186 113 zł | 72% | -97 125 zł | 0.399 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 397 073 zł | 124 | -5.0% | 249 725 zł | 72% | -106 452 zł | 0.414 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 402 219 zł | 112 | -6.9% | 244 240 zł | 72% | -100 898 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 438 688 zł | 104 | -10.2% | 109 371 zł | 73% | -98 857 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 379 446 zł | 121 | -3.1% | 322 299 zł | 71% | -104 850 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 453 430 zł | 100 | -10.6% | 68 612 zł | 76% | -92 564 zł | 0.481 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 374 283 zł | 133 | -1.2% | 327 412 zł | 70% | -110 449 zł | 0.483 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 387 988 zł | 116 | -6.5% | 282 654 zł | 71% | -107 530 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 384 343 zł | 109 | -5.0% | 317 654 zł | 72% | -99 527 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 407 098 zł | 100 | -8.8% | 239 563 zł | 72% | -95 664 zł | 0.529 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 393 147 zł | 104 | -8.3% | 277 161 zł | 72% | -101 936 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 362 657 zł | 124 | -3.6% | 377 304 zł | 70% | -108 930 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 367 790 zł | 112 | -5.5% | 372 424 zł | 71% | -103 365 zł | 0.571 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 354 151 zł | 116 | -5.0% | 408 310 zł | 69% | -109 940 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 372 658 zł | 100 | -7.4% | 367 805 zł | 72% | -98 075 zł | 0.618 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 359 297 zł | 104 | -6.9% | 403 418 zł | 70% | -104 360 zł | 0.648 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 412 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 82% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.