Korfantów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 105 149 zł | 133 | -5.9% | 18 891 zł | 79% | -46 504 zł | 0.232 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 109 537 zł | 121 | -7.8% | 14 171 zł | 81% | -41 785 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 101 515 zł | 124 | -8.3% | 28 997 zł | 79% | -46 101 zł | 0.332 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 113 675 zł | 109 | -9.6% | 9708 zł | 82% | -37 321 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 92 632 zł | 121 | -5.9% | 51 501 zł | 78% | -47 071 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 88 257 zł | 133 | -4.0% | 56 125 zł | 76% | -51 776 zł | 0.381 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 105 880 zł | 112 | -10.1% | 24 384 zł | 80% | -41 405 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 96 758 zł | 109 | -7.8% | 47 132 zł | 79% | -42 622 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 98 061 zł | 116 | -9.6% | 36 762 zł | 79% | -47 359 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 85 124 zł | 124 | -6.4% | 65 825 zł | 75% | -51 192 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 89 478 zł | 112 | -8.3% | 61 225 zł | 78% | -46 511 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 80 129 zł | 121 | -4.5% | 79 616 zł | 75% | -50 970 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 102 436 zł | 104 | -11.4% | 32 138 zł | 79% | -42 652 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 109 997 zł | 100 | -11.9% | 20 025 zł | 82% | -36 966 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 84 246 zł | 109 | -6.4% | 75 257 zł | 77% | -46 531 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 81 974 zł | 116 | -7.8% | 72 952 zł | 75% | -52 334 zł | 0.513 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 75 763 zł | 133 | -2.6% | 84 230 zł | 72% | -55 664 zł | 0.515 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 93 583 zł | 100 | -10.1% | 56 879 zł | 79% | -42 086 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 86 337 zł | 104 | -9.6% | 68 342 zł | 77% | -47 642 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 77 347 zł | 112 | -6.9% | 88 545 zł | 75% | -50 277 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 73 002 zł | 124 | -5.0% | 93 134 zł | 71% | -54 947 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 81 442 zł | 100 | -8.7% | 84 209 zł | 77% | -45 862 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 70 077 zł | 116 | -6.4% | 99 787 zł | 71% | -56 003 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 74 430 zł | 104 | -8.3% | 95 188 zł | 73% | -51 322 zł | 0.628 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 343 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.40 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.