Kamiennik
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 127 078 zł | 133 | -10.5% | 21 250 zł | 62% | -95 776 zł | 0.223 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 131 659 zł | 121 | -12.3% | 16 235 zł | 64% | -90 760 zł | 0.268 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 122 671 zł | 124 | -12.7% | 37 969 zł | 62% | -94 293 zł | 0.326 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 135 986 zł | 109 | -14.1% | 11 481 zł | 65% | -86 007 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 112 398 zł | 121 | -10.5% | 76 006 zł | 62% | -92 922 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 107 831 zł | 133 | -8.7% | 80 828 zł | 61% | -97 920 zł | 0.373 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 127 228 zł | 112 | -14.5% | 33 158 zł | 63% | -89 303 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 116 712 zł | 109 | -12.3% | 71 444 zł | 62% | -88 186 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 118 662 zł | 116 | -14.1% | 50 605 zł | 62% | -95 090 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 103 986 zł | 124 | -11.0% | 98 033 zł | 60% | -96 346 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 108 529 zł | 112 | -12.7% | 93 237 zł | 61% | -91 374 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 98 131 zł | 121 | -9.1% | 121 913 zł | 60% | -94 522 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 123 230 zł | 104 | -15.8% | 45 782 zł | 63% | -90 086 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 131 533 zł | 100 | -16.2% | 28 606 zł | 65% | -84 574 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 102 435 zł | 109 | -11.0% | 117 361 zł | 61% | -89 798 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 93 575 zł | 133 | -7.3% | 126 723 zł | 58% | -99 507 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 100 316 zł | 116 | -12.3% | 109 672 zł | 60% | -97 077 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 112 821 zł | 100 | -14.5% | 88 700 zł | 62% | -86 662 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 104 871 zł | 104 | -14.1% | 104 865 zł | 61% | -92 091 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 90 146 zł | 124 | -9.6% | 142 675 zł | 58% | -97 866 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 94 680 zł | 112 | -11.4% | 137 891 zł | 59% | -92 907 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 98 961 zł | 100 | -13.2% | 133 476 zł | 61% | -88 208 zł | 0.591 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 86 730 zł | 116 | -11.0% | 153 569 zł | 57% | -98 548 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 91 273 zł | 104 | -12.7% | 148 773 zł | 59% | -93 576 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 360 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.15 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.