Domaszowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 286 099 zł | 133 | -2.6% | 22 850 zł | 71% | -101 517 zł | 0.182 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 291 070 zł | 121 | -4.6% | 17 424 zł | 71% | -96 090 zł | 0.250 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 277 002 zł | 124 | -5.0% | 58 068 zł | 70% | -100 151 zł | 0.301 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 252 701 zł | 133 | -0.7% | 136 496 zł | 68% | -104 545 zł | 0.341 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 257 657 zł | 121 | -2.6% | 131 232 zł | 69% | -99 137 zł | 0.348 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 295 778 zł | 109 | -6.5% | 12 270 zł | 72% | -90 936 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 281 945 zł | 112 | -6.9% | 52 819 zł | 71% | -94 756 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 270 070 zł | 116 | -6.5% | 81 608 zł | 70% | -101 184 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 262 350 zł | 109 | -4.6% | 126 238 zł | 70% | -94 002 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 244 541 zł | 124 | -3.1% | 170 577 zł | 68% | -103 060 zł | 0.423 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 249 469 zł | 112 | -5.0% | 165 344 zł | 68% | -97 684 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 275 024 zł | 104 | -8.3% | 76 346 zł | 71% | -95 775 zł | 0.474 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 232 858 zł | 121 | -1.1% | 217 339 zł | 68% | -101 390 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 286 626 zł | 100 | -8.8% | 47 838 zł | 72% | -89 632 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 227 913 zł | 133 | +0.9% | 222 590 zł | 67% | -106 784 zł | 0.492 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 238 170 zł | 116 | -4.6% | 192 333 zł | 68% | -104 011 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 237 540 zł | 109 | -3.1% | 212 669 zł | 68% | -96 268 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 254 135 zł | 100 | -6.9% | 160 455 zł | 70% | -92 579 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 243 109 zł | 104 | -6.5% | 187 088 zł | 68% | -98 621 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 220 452 zł | 124 | -1.6% | 254 413 zł | 66% | -105 212 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 225 368 zł | 112 | -3.6% | 249 403 zł | 67% | -99 850 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 230 023 zł | 100 | -5.5% | 244 962 zł | 68% | -94 758 zł | 0.609 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 214 499 zł | 116 | -3.1% | 274 832 zł | 65% | -106 102 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 219 427 zł | 104 | -5.0% | 269 806 zł | 67% | -100 726 zł | 0.642 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 393 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 88% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.