Branice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 342 679 zł | 133 | -5.2% | 22 779 zł | 75% | -91 961 zł | 0.175 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 347 707 zł | 121 | -7.1% | 17 287 zł | 77% | -86 469 zł | 0.247 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 331 960 zł | 124 | -7.6% | 62 125 zł | 75% | -90 954 zł | 0.295 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 304 529 zł | 133 | -3.3% | 147 861 zł | 72% | -96 040 zł | 0.333 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 309 541 zł | 121 | -5.2% | 142 535 zł | 74% | -90 566 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 352 471 zł | 109 | -9.0% | 12 067 zł | 79% | -81 249 zł | 0.354 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 336 959 zł | 112 | -9.4% | 56 813 zł | 76% | -85 493 zł | 0.378 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 324 043 zł | 116 | -9.0% | 87 927 zł | 74% | -92 236 zł | 0.385 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 314 290 zł | 109 | -7.1% | 137 480 zł | 75% | -85 366 zł | 0.401 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 294 872 zł | 124 | -5.7% | 185 459 zł | 72% | -94 881 zł | 0.419 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 299 856 zł | 112 | -7.6% | 180 165 zł | 73% | -89 439 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 329 055 zł | 104 | -10.8% | 82 602 zł | 76% | -86 760 zł | 0.472 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 281 204 zł | 121 | -3.8% | 236 953 zł | 72% | -93 592 zł | 0.478 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 341 696 zł | 100 | -11.2% | 51 771 zł | 78% | -80 304 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 276 204 zł | 133 | -1.8% | 242 266 zł | 71% | -99 051 zł | 0.489 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 287 591 zł | 116 | -7.1% | 209 320 zł | 72% | -96 060 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 285 941 zł | 109 | -5.7% | 232 265 zł | 73% | -88 405 zł | 0.504 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 304 577 zł | 100 | -9.4% | 175 240 zł | 75% | -84 269 zł | 0.527 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 292 587 zł | 104 | -9.0% | 204 012 zł | 73% | -90 603 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 267 339 zł | 124 | -4.3% | 277 406 zł | 71% | -97 780 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 272 311 zł | 112 | -6.2% | 272 378 zł | 72% | -92 352 zł | 0.568 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 277 020 zł | 100 | -8.0% | 267 886 zł | 73% | -87 197 zł | 0.612 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 260 532 zł | 116 | -5.7% | 299 810 zł | 71% | -98 883 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 265 515 zł | 104 | -7.6% | 294 767 zł | 72% | -93 441 zł | 0.644 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 398 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.79 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.