Brzeg
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 85 510 zł | 133 | -6.2% | 18 302 zł | 82% | -37 328 zł | 0.243 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 89 799 zł | 121 | -8.0% | 13 673 zł | 83% | -32 700 zł | 0.277 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 82 515 zł | 124 | -8.5% | 25 953 zł | 81% | -37 133 zł | 0.339 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 93 840 zł | 109 | -9.9% | 9299 zł | 85% | -28 325 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 74 853 zł | 121 | -6.2% | 43 269 zł | 79% | -38 470 zł | 0.373 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 70 577 zł | 133 | -4.3% | 47 778 zł | 79% | -43 084 zł | 0.389 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 86 783 zł | 112 | -10.3% | 21 379 zł | 83% | -32 527 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 78 883 zł | 109 | -8.0% | 39 012 zł | 82% | -34 109 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 79 484 zł | 116 | -9.9% | 32 022 zł | 81% | -38 476 zł | 0.421 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 68 030 zł | 124 | -6.6% | 55 030 zł | 78% | -42 694 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 72 286 zł | 112 | -8.5% | 50 543 zł | 79% | -38 103 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 63 804 zł | 121 | -4.7% | 65 538 zł | 77% | -42 725 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 760 zł | 104 | -11.7% | 27 488 zł | 83% | -33 859 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 90 804 zł | 100 | -12.1% | 17 101 zł | 85% | -28 175 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 67 825 zł | 109 | -6.6% | 61 291 zł | 79% | -38 375 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 65 269 zł | 116 | -8.0% | 60 665 zł | 77% | -43 912 zł | 0.517 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 59 536 zł | 133 | -2.8% | 70 038 zł | 75% | -47 329 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 76 295 zł | 100 | -10.3% | 46 309 zł | 82% | -33 765 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 69 534 zł | 104 | -9.9% | 56 169 zł | 79% | -39 311 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 61 569 zł | 112 | -7.1% | 72 173 zł | 77% | -42 215 zł | 0.554 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 57 322 zł | 124 | -5.2% | 76 650 zł | 75% | -46 795 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 65 570 zł | 100 | -9.0% | 67 948 zł | 79% | -37 887 zł | 0.583 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 54 762 zł | 116 | -6.6% | 81 902 zł | 73% | -47 922 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 59 018 zł | 104 | -8.5% | 77 416 zł | 76% | -43 331 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 335 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.84 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 55% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.