Borów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 91 052 zł | 133 | -3.1% | 17 587 zł | 69% | -57 128 zł | 0.240 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 94 998 zł | 121 | -5.0% | 13 352 zł | 72% | -52 893 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 88 252 zł | 124 | -5.5% | 27 291 zł | 69% | -55 971 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 98 704 zł | 109 | -6.9% | 9363 zł | 73% | -48 904 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 80 878 zł | 121 | -3.1% | 50 744 zł | 68% | -55 581 zł | 0.373 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 76 942 zł | 133 | -1.1% | 54 873 zł | 66% | -59 803 zł | 0.388 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 92 180 zł | 112 | -7.4% | 23 171 zł | 72% | -51 757 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 84 575 zł | 109 | -5.0% | 46 858 zł | 70% | -51 603 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 498 zł | 116 | -6.9% | 35 068 zł | 68% | -56 559 zł | 0.418 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 74 556 zł | 124 | -3.6% | 64 997 zł | 65% | -58 549 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 78 474 zł | 112 | -5.5% | 60 888 zł | 67% | -54 346 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 89 433 zł | 104 | -8.8% | 30 940 zł | 70% | -52 335 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 70 426 zł | 121 | -1.6% | 79 547 zł | 65% | -57 564 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 95 869 zł | 100 | -9.2% | 19 294 zł | 73% | -47 787 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 74 116 zł | 109 | -3.6% | 75 669 zł | 67% | -53 596 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 72 052 zł | 116 | -5.0% | 72 138 zł | 65% | -59 070 zł | 0.515 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 82 154 zł | 100 | -7.4% | 57 021 zł | 70% | -50 387 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 66 497 zł | 133 | +0.4% | 83 668 zł | 63% | -61 778 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 978 zł | 104 | -6.9% | 68 021 zł | 67% | -54 858 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 68 330 zł | 112 | -4.1% | 88 892 zł | 65% | -56 257 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 64 419 zł | 124 | -2.1% | 92 994 zł | 63% | -60 451 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 72 003 zł | 100 | -6.0% | 85 033 zł | 67% | -52 307 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 62 101 zł | 116 | -3.6% | 99 661 zł | 62% | -60 924 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 66 019 zł | 104 | -5.5% | 95 551 zł | 64% | -56 721 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 305 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.27 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 91% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.