Bierutów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 63 328 zł | 133 | -5.9% | 17 346 zł | 85% | -26 687 zł | 0.260 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 67 423 zł | 121 | -7.8% | 12 918 zł | 88% | -22 267 zł | 0.285 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 61 139 zł | 124 | -8.2% | 22 468 zł | 85% | -26 625 zł | 0.349 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 71 275 zł | 109 | -9.6% | 8740 zł | 92% | -18 095 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 54 995 zł | 121 | -5.9% | 34 496 zł | 83% | -28 232 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 65 216 zł | 112 | -10.1% | 18 098 zł | 88% | -22 226 zł | 0.401 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 50 911 zł | 133 | -4.0% | 38 788 zł | 80% | -32 639 zł | 0.402 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 58 837 zł | 109 | -7.8% | 30 451 zł | 85% | -24 074 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 58 671 zł | 116 | -9.6% | 26 913 zł | 84% | -27 951 zł | 0.429 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 49 099 zł | 124 | -6.4% | 43 561 zł | 80% | -32 379 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 53 164 zł | 112 | -8.2% | 39 290 zł | 83% | -27 993 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 45 813 zł | 121 | -4.5% | 50 781 zł | 79% | -32 632 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 49 647 zł | 109 | -6.4% | 46 745 zł | 82% | -28 483 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 69 050 zł | 100 | -11.9% | 13 976 zł | 92% | -18 075 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 62 756 zł | 104 | -11.4% | 22 533 zł | 86% | -23 541 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 56 988 zł | 100 | -10.1% | 35 266 zł | 85% | -23 855 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 46 859 zł | 116 | -7.8% | 47 637 zł | 79% | -33 578 zł | 0.521 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 41 736 zł | 133 | -2.5% | 55 064 zł | 76% | -37 029 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 50 933 zł | 104 | -9.6% | 43 358 zł | 82% | -29 182 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 44 260 zł | 112 | -6.9% | 55 098 zł | 79% | -32 246 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 40 203 zł | 124 | -5.0% | 59 360 zł | 76% | -36 623 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 48 076 zł | 100 | -8.7% | 51 083 zł | 82% | -28 118 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 38 132 zł | 116 | -6.4% | 63 151 zł | 76% | -37 729 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 42 198 zł | 104 | -8.2% | 58 880 zł | 78% | -33 343 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 318 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.08 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 46% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.