Przestrzeń decyzji · gmina

Czarny Bór

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy4717 mieszkańcówdochody własne 10 149 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.83% do 0.26%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-10.82% do 30.69%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	123 925 zł	133	+1.5%	21 462 zł	70%	-78 163 zł	0.225
●	Rozwój	Program	Podwyżka	128 737 zł	121	-0.5%	16 261 zł	71%	-72 963 zł	0.269
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	119 427 zł	124	-1.0%	35 908 zł	69%	-77 212 zł	0.328
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	133 289 zł	109	-2.4%	11 328 zł	72%	-68 030 zł	0.361
	Rozwój	Program	Bez zmian	108 852 zł	121	+1.5%	67 840 zł	68%	-77 176 zł	0.366
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	104 054 zł	133	+3.6%	72 936 zł	66%	-82 360 zł	0.375
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	124 213 zł	112	-2.9%	30 826 zł	71%	-72 042 zł	0.392
	Bez zmian	Program	Bez zmian	113 391 zł	109	-0.5%	63 010 zł	70%	-72 260 zł	0.406
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	115 280 zł	116	-2.4%	46 754 zł	68%	-78 362 zł	0.412
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	100 144 zł	124	+1.0%	87 128 zł	66%	-81 259 zł	0.442
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	104 915 zł	112	-1.0%	82 062 zł	68%	-76 105 zł	0.464
	Rozwój	Program	Obniżka	94 139 zł	121	+3.1%	106 953 zł	65%	-80 287 zł	0.482
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	120 076 zł	104	-4.4%	41 660 zł	71%	-73 179 zł	0.484
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	128 739 zł	100	-4.9%	26 009 zł	72%	-67 138 zł	0.486
	Bez zmian	Program	Obniżka	98 668 zł	109	+1.0%	102 135 zł	67%	-75 382 zł	0.494
●	Szeroki program	Program	Obniżka	89 352 zł	133	+5.1%	112 038 zł	63%	-85 458 zł	0.511
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	96 352 zł	116	-0.5%	97 102 zł	65%	-82 308 zł	0.512
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	109 428 zł	100	-2.9%	77 260 zł	69%	-71 217 zł	0.522
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	101 133 zł	104	-2.4%	92 024 zł	67%	-77 142 zł	0.548
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	90 638 zł	112	+0.5%	120 082 zł	65%	-79 104 zł	0.557
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	85 877 zł	124	+2.6%	125 137 zł	63%	-84 246 zł	0.557
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	95 141 zł	100	-1.5%	115 292 zł	67%	-74 229 zł	0.590
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	82 348 zł	116	+1.0%	134 460 zł	62%	-85 222 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	87 119 zł	104	-1.0%	129 393 zł	64%	-80 068 zł	0.630

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 379 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 2.80 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 89% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.