Boguszów-Gorce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 73 564 zł | 133 | -8.5% | 17 751 zł | 71% | -52 983 zł | 0.252 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 77 579 zł | 121 | -10.3% | 13 422 zł | 73% | -48 654 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 71 164 zł | 124 | -10.8% | 25 112 zł | 71% | -52 074 zł | 0.344 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 81 353 zł | 109 | -12.1% | 9340 zł | 76% | -44 572 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 64 624 zł | 121 | -8.5% | 43 446 zł | 69% | -52 047 zł | 0.377 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 60 619 zł | 133 | -6.6% | 47 648 zł | 67% | -56 363 zł | 0.396 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 75 161 zł | 112 | -12.5% | 20 836 zł | 73% | -47 765 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 68 387 zł | 109 | -10.3% | 39 488 zł | 72% | -47 977 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 68 606 zł | 116 | -12.1% | 31 331 zł | 70% | -52 864 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 58 605 zł | 124 | -8.9% | 55 379 zł | 67% | -55 332 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 62 592 zł | 112 | -10.8% | 51 197 zł | 69% | -51 036 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 55 041 zł | 121 | -7.1% | 66 616 zł | 66% | -54 549 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 78 918 zł | 100 | -14.3% | 16 887 zł | 76% | -43 703 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 72 611 zł | 104 | -13.9% | 27 128 zł | 73% | -48 545 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 58 798 zł | 109 | -8.9% | 62 667 zł | 68% | -50 490 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 66 338 zł | 100 | -12.5% | 47 259 zł | 72% | -46 986 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 56 281 zł | 116 | -10.3% | 61 155 zł | 66% | -56 041 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 51 044 zł | 133 | -5.2% | 70 810 zł | 64% | -58 856 zł | 0.524 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 60 276 zł | 104 | -12.1% | 56 964 zł | 68% | -51 735 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 53 296 zł | 112 | -9.4% | 73 712 zł | 66% | -53 449 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 49 317 zł | 124 | -7.5% | 77 886 zł | 63% | -57 736 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 57 035 zł | 100 | -11.2% | 69 782 zł | 68% | -49 409 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 47 167 zł | 116 | -8.9% | 83 271 zł | 63% | -58 385 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 51 154 zł | 104 | -10.8% | 79 088 zł | 65% | -54 089 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 311 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.13 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.