Duszniki-Zdrój
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 4 286 762 zł | 133 | -16.3% | 27 704 zł | 61% | -175 197 zł | 0.135 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 4 292 091 zł | 121 | -18.0% | 21 772 zł | 62% | -169 265 zł | 0.233 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 4 186 547 zł | 124 | -18.4% | 767 071 zł | 61% | -172 517 zł | 0.260 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 3 985 591 zł | 133 | -14.6% | 2 223 685 zł | 61% | -174 321 zł | 0.275 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 3 990 900 zł | 121 | -16.3% | 2 218 596 zł | 61% | -168 413 zł | 0.314 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 4 297 150 zł | 109 | -19.6% | 16 121 zł | 62% | -163 614 zł | 0.349 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 4 125 651 zł | 116 | -19.6% | 1 209 804 zł | 61% | -173 088 zł | 0.352 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 4 191 846 zł | 112 | -20.0% | 761 991 zł | 62% | -166 618 zł | 0.363 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 3 891 880 zł | 124 | -16.7% | 2 927 099 zł | 61% | -171 631 zł | 0.387 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 3 995 941 zł | 109 | -18.0% | 2 213 772 zł | 61% | -162 786 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 3 897 161 zł | 112 | -18.4% | 2 922 038 zł | 61% | -165 756 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 4 130 964 zł | 104 | -21.3% | 1 204 711 zł | 61% | -167 170 zł | 0.457 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 3 758 419 zł | 133 | -13.3% | 3 894 062 zł | 60% | -173 686 zł | 0.458 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 3 834 839 zł | 116 | -18.0% | 3 344 147 zł | 61% | -172 177 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 3 763 715 zł | 121 | -15.0% | 3 888 987 zł | 61% | -167 797 zł | 0.472 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 4 196 877 zł | 100 | -21.7% | 757 176 zł | 62% | -160 999 zł | 0.476 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 3 768 742 zł | 109 | -16.7% | 3 884 176 zł | 61% | -162 188 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 3 902 172 zł | 100 | -20.0% | 2 917 240 zł | 61% | -160 161 zł | 0.534 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 3 840 133 zł | 104 | -19.6% | 3 339 072 zł | 61% | -166 284 zł | 0.542 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 3 669 641 zł | 124 | -15.4% | 4 564 391 zł | 60% | -170 989 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 3 674 907 zł | 112 | -17.1% | 4 559 343 zł | 60% | -165 132 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 3 615 521 zł | 116 | -16.7% | 4 961 861 zł | 60% | -171 518 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 3 679 905 zł | 100 | -18.8% | 4 554 559 zł | 61% | -159 555 zł | 0.644 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 3 620 802 zł | 104 | -18.4% | 4 956 800 zł | 60% | -165 643 zł | 0.665 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 424 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -8.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.