Duszniki-Zdrój
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 4 286 762 zł | 133 | -16.3% | 27 704 zł | 61% | -175 197 zł | 0.135 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 4 292 091 zł | 121 | -18.0% | 21 772 zł | 62% | -169 265 zł | 0.233 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 4 186 547 zł | 124 | -18.4% | 767 071 zł | 61% | -172 517 zł | 0.260 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 3 985 591 zł | 133 | -14.6% | 2 223 685 zł | 61% | -174 321 zł | 0.275 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 3 990 900 zł | 121 | -16.3% | 2 218 596 zł | 61% | -168 413 zł | 0.314 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 4 297 150 zł | 109 | -19.6% | 16 121 zł | 62% | -163 614 zł | 0.349 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 4 125 651 zł | 116 | -19.6% | 1 209 804 zł | 61% | -173 088 zł | 0.352 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 4 191 846 zł | 112 | -20.0% | 761 991 zł | 62% | -166 618 zł | 0.363 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 3 891 880 zł | 124 | -16.7% | 2 927 099 zł | 61% | -171 631 zł | 0.387 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 3 995 941 zł | 109 | -18.0% | 2 213 772 zł | 61% | -162 786 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 3 897 161 zł | 112 | -18.4% | 2 922 038 zł | 61% | -165 756 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 4 130 964 zł | 104 | -21.3% | 1 204 711 zł | 61% | -167 170 zł | 0.457 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 3 758 419 zł | 133 | -13.3% | 3 894 062 zł | 60% | -173 686 zł | 0.458 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 3 834 839 zł | 116 | -18.0% | 3 344 147 zł | 61% | -172 177 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 3 763 715 zł | 121 | -15.0% | 3 888 987 zł | 61% | -167 797 zł | 0.472 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 4 196 877 zł | 100 | -21.7% | 757 176 zł | 62% | -160 999 zł | 0.476 | |
| ● | Ograniczenie | Program | Podwyżka | 4 302 632 zł | 96 | -21.4% | 9910 zł | 62% | -157 404 zł | 0.481 |
| Ograniczenie | Program | Bez zmian | 4 001 399 zł | 96 | -19.8% | 2 208 574 zł | 62% | -156 607 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 3 768 742 zł | 109 | -16.7% | 3 884 176 zł | 61% | -162 188 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 3 902 172 zł | 100 | -20.0% | 2 917 240 zł | 61% | -160 161 zł | 0.534 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 3 840 133 zł | 104 | -19.6% | 3 339 072 zł | 61% | -166 284 zł | 0.542 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 3 669 641 zł | 124 | -15.4% | 4 564 391 zł | 60% | -170 989 zł | 0.546 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Podwyżka | 4 136 009 zł | 92 | -22.9% | 1 199 882 zł | 62% | -161 532 zł | 0.570 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 3 674 907 zł | 112 | -17.1% | 4 559 343 zł | 60% | -165 132 zł | 0.584 | |
| Ograniczenie | Program | Obniżka | 3 774 182 zł | 96 | -18.6% | 3 878 994 zł | 61% | -156 031 zł | 0.595 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Podwyżka | 4 202 324 zł | 87 | -23.4% | 751 985 zł | 62% | -154 825 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 3 615 521 zł | 116 | -16.7% | 4 961 861 zł | 60% | -171 518 zł | 0.615 | |
| ● | Głębokie cięcie | Program | Podwyżka | 4 307 964 zł | 83 | -23.3% | 3881 zł | 63% | -151 375 zł | 0.616 |
| Głębokie cięcie | Program | Bez zmian | 4 006 709 zł | 83 | -21.7% | 2 203 512 zł | 62% | -150 607 zł | 0.621 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Bez zmian | 3 845 159 zł | 92 | -21.3% | 3 334 261 zł | 61% | -160 671 zł | 0.631 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Bez zmian | 3 907 596 zł | 87 | -21.8% | 2 912 072 zł | 62% | -154 018 zł | 0.641 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 3 679 905 zł | 100 | -18.8% | 4 554 559 zł | 61% | -159 555 zł | 0.644 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 3 620 802 zł | 104 | -18.4% | 4 956 800 zł | 60% | -165 643 zł | 0.665 | |
| Głębokie cięcie | Program | Obniżka | 3 779 476 zł | 83 | -20.5% | 3 873 949 zł | 61% | -150 053 zł | 0.693 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Podwyżka | 4 141 475 zł | 79 | -24.6% | 1 194 674 zł | 62% | -155 335 zł | 0.697 | |
| Ograniczenie | Bez zmian | Obniżka | 3 685 312 zł | 87 | -20.6% | 4 549 407 zł | 61% | -153 436 zł | 0.729 | |
| Bez zmian | Wstrzymanie | Obniżka | 3 625 813 zł | 92 | -20.0% | 4 952 002 zł | 61% | -160 048 zł | 0.733 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Podwyżka | 4 207 625 zł | 74 | -25.2% | 746 931 zł | 62% | -148 832 zł | 0.737 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Bez zmian | 3 850 601 zł | 79 | -23.0% | 3 329 076 zł | 61% | -154 505 zł | 0.740 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Bez zmian | 3 912 875 zł | 74 | -23.7% | 2 907 040 zł | 62% | -148 055 zł | 0.760 | |
| Ograniczenie | Wstrzymanie | Obniżka | 3 631 237 zł | 79 | -21.8% | 4 946 834 zł | 61% | -153 905 zł | 0.823 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Podwyżka | 4 146 792 zł | 66 | -26.3% | 1 189 604 zł | 62% | -149 320 zł | 0.827 | |
| Głębokie cięcie | Bez zmian | Obniżka | 3 690 573 zł | 74 | -22.5% | 4 544 391 zł | 61% | -147 493 zł | 0.830 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Bez zmian | 3 855 896 zł | 66 | -24.8% | 3 324 028 zł | 62% | -148 519 zł | 0.857 | |
| Głębokie cięcie | Wstrzymanie | Obniżka | 3 636 516 zł | 66 | -23.7% | 4 941 802 zł | 61% | -147 942 zł | 0.926 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 424 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -8.21 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.