Grębocice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 315 465 zł | 133 | +2.3% | 31 658 zł | 95% | -42 626 zł | 0.189 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 322 440 zł | 121 | +0.2% | 23 884 zł | 97% | -34 869 zł | 0.253 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 303 534 zł | 124 | -0.3% | 58 164 zł | 95% | -45 082 zł | 0.306 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 271 988 zł | 133 | +4.3% | 120 130 zł | 89% | -58 785 zł | 0.345 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 278 937 zł | 121 | +2.3% | 112 651 zł | 91% | -51 060 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 329 106 zł | 109 | -1.7% | 16 435 zł | 98% | -27 437 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 310 460 zł | 112 | -2.2% | 50 628 zł | 97% | -37 380 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 294 021 zł | 116 | -1.7% | 77 047 zł | 93% | -49 451 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 285 578 zł | 109 | +0.2% | 105 492 zł | 95% | -43 659 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 261 334 zł | 124 | +1.8% | 145 213 zł | 88% | -60 711 zł | 0.426 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 268 234 zł | 112 | -0.3% | 137 788 zł | 90% | -53 040 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 246 749 zł | 121 | +3.8% | 179 175 zł | 86% | -63 002 zł | 0.477 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 300 966 zł | 104 | -3.7% | 69 572 zł | 95% | -41 725 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 317 078 zł | 100 | -4.2% | 43 494 zł | 97% | -30 001 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 239 819 zł | 133 | +5.9% | 186 633 zł | 85% | -70 704 zł | 0.493 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 253 371 zł | 109 | +1.8% | 172 037 zł | 89% | -55 623 zł | 0.499 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 252 588 zł | 116 | +0.2% | 162 684 zł | 86% | -64 746 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 274 827 zł | 100 | -2.2% | 130 682 zł | 94% | -45 693 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 259 507 zł | 104 | -1.7% | 155 238 zł | 89% | -57 052 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 230 113 zł | 124 | +3.3% | 209 845 zł | 85% | -72 238 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 236 994 zł | 112 | +1.3% | 202 441 zł | 86% | -64 591 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 243 568 zł | 100 | -0.7% | 195 356 zł | 88% | -57 266 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 221 936 zł | 116 | +1.8% | 226 203 zł | 83% | -76 027 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 228 836 zł | 104 | -0.3% | 218 778 zł | 85% | -68 356 zł | 0.641 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 564 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.90 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 14% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.