Gaworzyce
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 159 683 zł | 133 | -1.9% | 22 805 zł | 65% | -103 813 zł | 0.212 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 164 586 zł | 121 | -3.8% | 17 403 zł | 67% | -98 411 zł | 0.263 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 154 106 zł | 124 | -4.3% | 43 135 zł | 65% | -102 402 zł | 0.319 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 169 228 zł | 109 | -5.7% | 12 272 zł | 67% | -93 280 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 141 524 zł | 121 | -1.9% | 88 281 zł | 63% | -101 204 zł | 0.360 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 136 636 zł | 133 | +0.1% | 93 457 zł | 62% | -106 587 zł | 0.365 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 158 981 zł | 112 | -6.2% | 37 973 zł | 66% | -97 030 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 146 151 zł | 109 | -3.8% | 83 374 zł | 65% | -96 092 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 149 273 zł | 116 | -5.7% | 58 069 zł | 64% | -103 411 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 131 728 zł | 124 | -2.4% | 114 023 zł | 62% | -105 064 zł | 0.436 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 136 588 zł | 112 | -4.3% | 108 878 zł | 63% | -99 711 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 124 440 zł | 121 | -0.4% | 142 459 zł | 62% | -103 269 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 154 160 zł | 104 | -7.6% | 52 895 zł | 65% | -98 025 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 163 597 zł | 100 | -8.1% | 33 079 zł | 67% | -91 928 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 129 056 zł | 109 | -2.4% | 137 564 zł | 62% | -98 171 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 119 563 zł | 133 | +1.6% | 147 623 zł | 61% | -108 638 zł | 0.505 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 127 299 zł | 116 | -3.8% | 127 785 zł | 62% | -105 994 zł | 0.508 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 141 189 zł | 100 | -6.2% | 104 000 zł | 65% | -94 628 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 132 171 zł | 104 | -5.7% | 122 628 zł | 62% | -100 627 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 115 153 zł | 124 | -0.9% | 166 713 zł | 61% | -107 033 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 120 003 zł | 112 | -2.9% | 161 581 zł | 62% | -101 695 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 124 592 zł | 100 | -4.8% | 156 855 zł | 62% | -96 626 zł | 0.595 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 111 024 zł | 116 | -2.4% | 179 599 zł | 60% | -107 905 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 115 885 zł | 104 | -4.3% | 174 454 zł | 61% | -102 552 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 387 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.85 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.