HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Gaworzyce

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3750 mieszkańcówdochody własne 10 372 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.74% do 1.46%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-16.38% do 36.16%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka159 683 zł133-1.9%22 805 zł65%-103 813 zł0.212
●RozwójProgramPodwyżka164 586 zł121-3.8%17 403 zł67%-98 411 zł0.263
Szeroki programBez zmianPodwyżka154 106 zł124-4.3%43 135 zł65%-102 402 zł0.319
●Bez zmianProgramPodwyżka169 228 zł109-5.7%12 272 zł67%-93 280 zł0.359
RozwójProgramBez zmian141 524 zł121-1.9%88 281 zł63%-101 204 zł0.360
●Szeroki programProgramBez zmian136 636 zł133+0.1%93 457 zł62%-106 587 zł0.365
RozwójBez zmianPodwyżka158 981 zł112-6.2%37 973 zł66%-97 030 zł0.389
Bez zmianProgramBez zmian146 151 zł109-3.8%83 374 zł65%-96 092 zł0.405
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka149 273 zł116-5.7%58 069 zł64%-103 411 zł0.405
Szeroki programBez zmianBez zmian131 728 zł124-2.4%114 023 zł62%-105 064 zł0.436
RozwójBez zmianBez zmian136 588 zł112-4.3%108 878 zł63%-99 711 zł0.462
RozwójProgramObniżka124 440 zł121-0.4%142 459 zł62%-103 269 zł0.481
RozwójWstrzymaniePodwyżka154 160 zł104-7.6%52 895 zł65%-98 025 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka174 198 zł96-7.8%6702 zł69%-87 710 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka163 597 zł100-8.1%33 079 zł67%-91 928 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian151 102 zł96-5.9%78 085 zł67%-90 546 zł0.491
Bez zmianProgramObniżka129 056 zł109-2.4%137 564 zł62%-98 171 zł0.496
●Szeroki programProgramObniżka119 563 zł133+1.6%147 623 zł61%-108 638 zł0.505
Szeroki programWstrzymanieBez zmian127 299 zł116-3.8%127 785 zł62%-105 994 zł0.508
Bez zmianBez zmianBez zmian141 189 zł100-6.2%104 000 zł65%-94 628 zł0.523
RozwójWstrzymanieBez zmian132 171 zł104-5.7%122 628 zł62%-100 627 zł0.547
OgraniczenieProgramObniżka133 994 zł96-4.5%132 686 zł64%-92 643 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka115 153 zł124-0.9%166 713 zł61%-107 033 zł0.556
RozwójBez zmianObniżka120 003 zł112-2.9%161 581 zł62%-101 695 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka158 787 zł92-9.5%47 989 zł67%-92 909 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka124 592 zł100-4.8%156 855 zł62%-96 626 zł0.595
Głębokie cięcieProgramBez zmian155 929 zł83-8.1%73 473 zł68%-85 151 zł0.601
OgraniczenieBez zmianPodwyżka168 536 zł87-10.1%27 804 zł69%-86 392 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian146 110 zł87-8.3%99 051 zł66%-89 117 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka111 024 zł116-2.4%179 599 zł60%-107 905 zł0.615
Bez zmianWstrzymanieBez zmian136 782 zł92-7.6%117 737 zł64%-95 530 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka179 043 zł83-9.9%1362 zł71%-82 292 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka115 885 zł104-4.3%174 454 zł61%-102 552 zł0.633
Głębokie cięcieProgramObniżka138 807 zł83-6.7%128 094 zł66%-87 265 zł0.635
OgraniczenieBez zmianObniżka129 499 zł87-6.9%152 176 zł64%-91 132 zł0.663
Bez zmianWstrzymanieObniżka120 485 zł92-6.2%169 685 zł62%-97 469 zł0.679
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka163 740 zł79-11.4%42 719 zł68%-87 354 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian141 717 zł79-9.6%112 746 zł66%-90 000 zł0.709
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian150 907 zł74-10.4%94 473 zł68%-83 755 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka173 351 zł74-12.2%22 984 zł71%-81 008 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka125 406 zł79-8.3%164 992 zł63%-91 958 zł0.753
Głębokie cięcieBez zmianObniżka134 283 zł74-9.0%147 611 zł65%-85 788 zł0.753
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian146 527 zł66-11.7%108 156 zł67%-84 621 zł0.818
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka168 569 zł66-13.5%37 842 zł70%-81 952 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka130 203 zł66-10.4%160 414 zł65%-86 596 zł0.846

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 387 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.85 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.