Chojnów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 68 067 zł | 133 | +3.0% | 17 296 zł | 75% | -41 985 zł | 0.257 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 72 068 zł | 121 | +0.9% | 13 026 zł | 78% | -37 715 zł | 0.284 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 65 872 zł | 124 | +0.4% | 23 624 zł | 75% | -41 255 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 75 829 zł | 109 | -1.1% | 9003 zł | 79% | -33 692 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 59 615 zł | 121 | +3.0% | 39 510 zł | 74% | -41 793 zł | 0.379 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 69 855 zł | 112 | -1.6% | 19 436 zł | 78% | -37 006 zł | 0.400 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 55 623 zł | 133 | +5.0% | 43 707 zł | 70% | -46 052 zł | 0.400 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 63 366 zł | 109 | +0.9% | 35 558 zł | 76% | -37 781 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 63 455 zł | 116 | -1.1% | 29 101 zł | 75% | -42 093 zł | 0.426 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 53 801 zł | 124 | +2.5% | 50 167 zł | 70% | -45 183 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 57 775 zł | 112 | +0.4% | 45 991 zł | 74% | -40 945 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 50 409 zł | 121 | +4.5% | 59 766 zł | 70% | -44 801 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 73 597 zł | 100 | -3.5% | 15 494 zł | 79% | -33 003 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 67 446 zł | 104 | -3.0% | 24 906 zł | 77% | -37 836 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 54 153 zł | 109 | +2.5% | 55 822 zł | 73% | -40 798 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 61 507 zł | 100 | -1.6% | 42 059 zł | 76% | -36 954 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 51 610 zł | 116 | +0.9% | 55 180 zł | 70% | -45 932 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 46 424 zł | 133 | +6.6% | 63 955 zł | 66% | -49 052 zł | 0.527 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 55 591 zł | 104 | -1.1% | 50 995 zł | 73% | -41 686 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 48 845 zł | 112 | +1.9% | 65 667 zł | 70% | -43 851 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 44 879 zł | 124 | +4.0% | 69 836 zł | 66% | -48 080 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 52 571 zł | 100 | -0.1% | 61 743 zł | 73% | -39 868 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 42 855 zł | 116 | +2.5% | 74 502 zł | 66% | -48 763 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 46 829 zł | 104 | +0.4% | 70 325 zł | 69% | -44 525 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.52 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.