Chojnów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 37 480 zł | 133 | -8.6% | 16 524 zł | 64% | -48 003 zł | 0.292 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 41 228 zł | 121 | -10.5% | 12 525 zł | 66% | -44 004 zł | 0.301 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 36 353 zł | 124 | -10.9% | 20 270 zł | 64% | -46 916 zł | 0.368 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 44 742 zł | 109 | -12.3% | 8765 zł | 69% | -40 245 zł | 0.372 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 32 210 zł | 121 | -8.6% | 31 838 zł | 63% | -46 662 zł | 0.392 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 40 086 zł | 112 | -12.7% | 16 315 zł | 66% | -42 934 zł | 0.409 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 35 715 zł | 109 | -10.5% | 28 164 zł | 64% | -42 913 zł | 0.413 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 28 470 zł | 133 | -6.8% | 35 750 zł | 59% | -50 650 zł | 0.425 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 34 668 zł | 116 | -12.3% | 24 293 zł | 63% | -47 437 zł | 0.443 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 27 618 zł | 124 | -9.1% | 40 207 zł | 59% | -49 467 zł | 0.469 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 31 342 zł | 112 | -10.9% | 36 311 zł | 63% | -45 496 zł | 0.470 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 29 044 zł | 109 | -9.1% | 43 422 zł | 62% | -44 882 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 43 585 zł | 100 | -14.5% | 12 648 zł | 70% | -39 191 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 25 545 zł | 121 | -7.3% | 47 089 zł | 59% | -48 623 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 38 408 zł | 104 | -14.0% | 20 380 zł | 65% | -43 447 zł | 0.496 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 34 832 zł | 100 | -12.7% | 32 654 zł | 65% | -41 764 zł | 0.514 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 26 100 zł | 116 | -10.5% | 43 923 zł | 59% | -49 924 zł | 0.529 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 21 812 zł | 133 | -5.4% | 50 994 zł | 56% | -52 603 zł | 0.541 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 24 880 zł | 112 | -9.6% | 51 121 zł | 59% | -47 387 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 29 831 zł | 104 | -12.3% | 40 021 zł | 62% | -45 945 zł | 0.547 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 28 364 zł | 100 | -11.4% | 47 471 zł | 62% | -43 662 zł | 0.565 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 21 163 zł | 124 | -7.7% | 55 009 zł | 56% | -51 350 zł | 0.566 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 23 493 zł | 104 | -10.9% | 54 566 zł | 58% | -47 789 zł | 0.612 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 19 769 zł | 116 | -9.1% | 58 462 zł | 56% | -51 760 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 289 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.88 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.