Góra
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 38 191 zł | 133 | -7.4% | 17 086 zł | 79% | -31 887 zł | 0.287 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 42 190 zł | 121 | -9.3% | 12 770 zł | 82% | -27 571 zł | 0.299 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 36 809 zł | 124 | -9.7% | 20 314 zł | 78% | -31 590 zł | 0.365 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 45 948 zł | 109 | -11.1% | 8700 zł | 84% | -23 501 zł | 0.371 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 32 214 zł | 121 | -7.4% | 28 900 zł | 76% | -32 734 zł | 0.390 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 40 790 zł | 112 | -11.5% | 16 045 zł | 82% | -27 294 zł | 0.408 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 35 962 zł | 109 | -9.3% | 24 962 zł | 79% | -28 677 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 28 226 zł | 133 | -5.5% | 33 151 zł | 74% | -37 037 zł | 0.420 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 34 858 zł | 116 | -11.1% | 23 706 zł | 77% | -32 732 zł | 0.442 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 27 151 zł | 124 | -7.9% | 36 242 zł | 74% | -36 566 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 31 121 zł | 112 | -9.7% | 32 079 zł | 76% | -32 282 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 28 588 zł | 109 | -7.9% | 37 365 zł | 75% | -32 493 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 24 848 zł | 121 | -6.0% | 41 296 zł | 72% | -36 541 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 44 531 zł | 100 | -13.3% | 12 023 zł | 84% | -23 243 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 38 847 zł | 104 | -12.9% | 19 428 zł | 81% | -28 426 zł | 0.496 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 34 852 zł | 100 | -11.5% | 28 159 zł | 79% | -28 244 zł | 0.515 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 25 387 zł | 116 | -9.3% | 39 322 zł | 72% | -37 596 zł | 0.528 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 20 867 zł | 133 | -4.1% | 45 471 zł | 65% | -40 835 zł | 0.537 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 23 982 zł | 112 | -8.4% | 44 104 zł | 72% | -35 961 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 29 365 zł | 104 | -11.1% | 35 150 zł | 76% | -33 302 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 20 019 zł | 124 | -6.5% | 48 260 zł | 65% | -40 235 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 27 705 zł | 100 | -10.2% | 40 193 zł | 75% | -31 932 zł | 0.567 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 22 364 zł | 104 | -9.7% | 46 953 zł | 70% | -36 899 zł | 0.613 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 18 393 zł | 116 | -7.9% | 51 117 zł | 63% | -41 183 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.12 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.