HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Góra

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy18 294 mieszkańcówdochody własne 6798 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.91% do 0.49%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-1.1% do 17.87%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka38 191 zł133-7.4%17 086 zł79%-31 887 zł0.287
●RozwójProgramPodwyżka42 190 zł121-9.3%12 770 zł82%-27 571 zł0.299
Szeroki programBez zmianPodwyżka36 809 zł124-9.7%20 314 zł78%-31 590 zł0.365
●Bez zmianProgramPodwyżka45 948 zł109-11.1%8700 zł84%-23 501 zł0.371
RozwójProgramBez zmian32 214 zł121-7.4%28 900 zł76%-32 734 zł0.390
RozwójBez zmianPodwyżka40 790 zł112-11.5%16 045 zł82%-27 294 zł0.408
Bez zmianProgramBez zmian35 962 zł109-9.3%24 962 zł79%-28 677 zł0.412
●Szeroki programProgramBez zmian28 226 zł133-5.5%33 151 zł74%-37 037 zł0.420
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka34 858 zł116-11.1%23 706 zł77%-32 732 zł0.442
Szeroki programBez zmianBez zmian27 151 zł124-7.9%36 242 zł74%-36 566 zł0.467
RozwójBez zmianBez zmian31 121 zł112-9.7%32 079 zł76%-32 282 zł0.469
Bez zmianProgramObniżka28 588 zł109-7.9%37 365 zł75%-32 493 zł0.484
●OgraniczenieProgramPodwyżka49 859 zł96-13.0%4407 zł88%-19 208 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian39 861 zł96-11.3%20 834 zł83%-24 400 zł0.486
RozwójProgramObniżka24 848 zł121-6.0%41 296 zł72%-36 541 zł0.489
Bez zmianBez zmianPodwyżka44 531 zł100-13.3%12 023 zł84%-23 243 zł0.491
RozwójWstrzymaniePodwyżka38 847 zł104-12.9%19 428 zł81%-28 426 zł0.496
Bez zmianBez zmianBez zmian34 852 zł100-11.5%28 159 zł79%-28 244 zł0.515
OgraniczenieProgramObniżka32 478 zł96-9.9%33 248 zł78%-28 228 zł0.526
Szeroki programWstrzymanieBez zmian25 387 zł116-9.3%39 322 zł72%-37 596 zł0.528
●Szeroki programProgramObniżka20 867 zł133-4.1%45 471 zł65%-40 835 zł0.537
RozwójBez zmianObniżka23 982 zł112-8.4%44 104 zł72%-35 961 zł0.546
RozwójWstrzymanieBez zmian29 365 zł104-11.1%35 150 zł76%-33 302 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka20 019 zł124-6.5%48 260 zł65%-40 235 zł0.564
Bez zmianBez zmianObniżka27 705 zł100-10.2%40 193 zł75%-31 932 zł0.567
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka42 595 zł92-14.6%15 396 zł84%-24 365 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian43 676 zł83-13.3%16 936 zł86%-20 223 zł0.591
OgraniczenieBez zmianBez zmian38 731 zł87-13.5%24 054 zł83%-23 989 zł0.600
Bez zmianWstrzymanieBez zmian33 103 zł92-12.9%31 223 zł78%-29 255 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka48 423 zł87-15.2%7786 zł88%-18 972 zł0.604
Głębokie cięcieProgramObniżka36 284 zł83-12.0%29 460 zł83%-24 063 zł0.606
RozwójWstrzymanieObniżka22 364 zł104-9.7%46 953 zł70%-36 899 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka18 393 zł116-7.9%51 117 zł63%-41 183 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka53 687 zł83-15.1%260 zł93%-15 016 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka31 574 zł87-12.2%36 098 zł78%-27 690 zł0.627
Bez zmianWstrzymanieObniżka26 094 zł92-11.5%43 034 zł74%-32 862 zł0.647
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian36 992 zł79-14.8%27 106 zł83%-24 988 zł0.690
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka46 497 zł79-16.5%11 146 zł87%-20 082 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian42 527 zł74-15.5%20 305 zł86%-19 834 zł0.708
OgraniczenieWstrzymanieObniżka29 973 zł79-13.5%38 928 zł77%-28 607 zł0.714
Głębokie cięcieBez zmianObniżka35 361 zł74-14.2%32 460 zł83%-23 546 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka52 231 zł74-17.2%3867 zł93%-14 802 zł0.732
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian40 797 zł66-16.8%23 279 zł85%-20 822 zł0.798
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka33 769 zł66-15.5%35 212 zł82%-24 452 zł0.806
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka50 314 zł66-18.4%7151 zł92%-15 900 zł0.818

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 310 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.12 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.