Głogów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 49 168 zł | 133 | +17.3% | 17 722 zł | 81% | -30 292 zł | 0.274 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 53 355 zł | 121 | +15.0% | 13 234 zł | 84% | -25 804 zł | 0.292 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 47 392 zł | 124 | +14.5% | 21 904 zł | 81% | -30 045 zł | 0.357 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 57 297 zł | 109 | +12.8% | 8998 zł | 86% | -21 569 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 41 841 zł | 121 | +17.3% | 32 705 zł | 78% | -31 610 zł | 0.386 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 51 558 zł | 112 | +12.2% | 17 469 zł | 83% | -25 581 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 45 773 zł | 109 | +15.0% | 28 552 zł | 81% | -27 386 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 37 663 zł | 133 | +19.7% | 37 108 zł | 76% | -36 086 zł | 0.412 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 151 zł | 116 | +12.8% | 25 853 zł | 79% | -31 251 zł | 0.435 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 36 238 zł | 124 | +16.7% | 41 095 zł | 75% | -35 648 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 40 395 zł | 112 | +14.5% | 36 716 zł | 78% | -31 196 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 37 263 zł | 109 | +16.7% | 43 251 zł | 77% | -31 677 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 33 339 zł | 121 | +19.1% | 47 395 zł | 74% | -35 892 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 55 479 zł | 100 | +10.0% | 13 297 zł | 86% | -21 369 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 325 zł | 104 | +10.6% | 21 418 zł | 82% | -26 778 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 44 306 zł | 100 | +12.2% | 32 586 zł | 81% | -26 995 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 34 210 zł | 116 | +15.0% | 44 733 zł | 74% | -36 734 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 29 168 zł | 133 | +21.4% | 51 790 zł | 70% | -40 359 zł | 0.533 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 38 374 zł | 104 | +12.8% | 40 345 zł | 77% | -32 273 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 32 152 zł | 112 | +16.2% | 50 971 zł | 74% | -35 337 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 28 003 zł | 124 | +18.5% | 55 343 zł | 70% | -39 780 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 36 056 zł | 100 | +13.9% | 46 850 zł | 77% | -31 145 zł | 0.572 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 26 132 zł | 116 | +16.7% | 58 720 zł | 68% | -40 777 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 30 289 zł | 104 | +14.5% | 54 340 zł | 73% | -36 325 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 326 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 58% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.