Głogów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 41 922 zł | 133 | -8.0% | 17 701 zł | 76% | -36 690 zł | 0.281 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 46 051 zł | 121 | -9.8% | 13 243 zł | 80% | -32 232 zł | 0.296 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 40 314 zł | 124 | -10.3% | 21 536 zł | 76% | -36 378 zł | 0.362 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 49 937 zł | 109 | -11.6% | 9035 zł | 83% | -28 024 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 35 309 zł | 121 | -8.0% | 31 373 zł | 75% | -37 474 zł | 0.387 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 44 424 zł | 112 | -12.1% | 17 129 zł | 79% | -31 941 zł | 0.407 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 39 184 zł | 109 | -9.8% | 27 291 zł | 77% | -33 279 zł | 0.412 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 31 192 zł | 133 | -6.1% | 35 702 zł | 71% | -41 918 zł | 0.416 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 38 168 zł | 116 | -11.6% | 25 360 zł | 76% | -37 577 zł | 0.440 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 29 914 zł | 124 | -8.4% | 39 446 zł | 71% | -41 427 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 34 012 zł | 112 | -10.3% | 35 138 zł | 75% | -37 004 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 31 243 zł | 109 | -8.4% | 41 169 zł | 74% | -37 154 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 27 376 zł | 121 | -6.6% | 45 242 zł | 70% | -41 339 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 48 291 zł | 100 | -13.8% | 12 971 zł | 83% | -27 753 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 42 287 zł | 104 | -13.4% | 20 943 zł | 79% | -33 129 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 37 868 zł | 100 | -12.1% | 31 077 zł | 77% | -32 830 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 27 969 zł | 116 | -9.8% | 42 940 zł | 70% | -42 512 zł | 0.527 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 23 267 zł | 133 | -4.7% | 49 562 zł | 64% | -45 773 zł | 0.534 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 26 323 zł | 112 | -8.9% | 48 595 zł | 69% | -40 739 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 32 076 zł | 104 | -11.6% | 38 623 zł | 74% | -38 079 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 22 233 zł | 124 | -7.0% | 52 894 zł | 64% | -45 152 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 30 171 zł | 100 | -10.7% | 44 543 zł | 74% | -36 575 zł | 0.569 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 20 437 zł | 116 | -8.4% | 56 140 zł | 62% | -46 152 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 24 536 zł | 104 | -10.3% | 51 832 zł | 67% | -41 729 zł | 0.615 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.78 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.