Bogatynia
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 46 586 zł | 133 | -9.3% | 22 847 zł | 80% | -42 708 zł | 0.268 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 51 792 zł | 121 | -11.1% | 17 136 zł | 83% | -37 007 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 43 856 zł | 124 | -11.6% | 27 725 zł | 79% | -43 379 zł | 0.356 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 56 731 zł | 109 | -12.9% | 11 702 zł | 86% | -31 584 zł | 0.369 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 36 895 zł | 121 | -9.3% | 38 976 zł | 76% | -46 078 zł | 0.381 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 31 706 zł | 133 | -7.5% | 44 610 zł | 73% | -51 757 zł | 0.404 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 49 033 zł | 112 | -13.4% | 22 103 zł | 83% | -37 712 zł | 0.405 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 41 817 zł | 109 | -11.1% | 33 716 zł | 79% | -40 676 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 40 541 zł | 116 | -12.9% | 32 686 zł | 77% | -45 755 zł | 0.437 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 29 440 zł | 124 | -9.8% | 49 063 zł | 72% | -52 125 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 34 599 zł | 112 | -11.6% | 43 539 zł | 75% | -46 479 zł | 0.468 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 25 898 zł | 121 | -8.0% | 55 517 zł | 70% | -52 767 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 30 808 zł | 109 | -9.8% | 50 282 zł | 74% | -47 381 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 53 944 zł | 100 | -15.1% | 16 757 zł | 86% | -32 321 zł | 0.491 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 45 731 zł | 104 | -14.7% | 27 049 zł | 81% | -40 071 zł | 0.496 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 39 493 zł | 100 | -13.4% | 38 322 zł | 78% | -41 109 zł | 0.518 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 20 722 zł | 133 | -6.1% | 61 026 zł | 64% | -58 431 zł | 0.524 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 26 408 zł | 116 | -11.1% | 53 616 zł | 70% | -54 307 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 23 946 zł | 112 | -10.2% | 59 588 zł | 68% | -52 945 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 31 581 zł | 104 | -12.9% | 48 054 zł | 74% | -48 645 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 18 798 zł | 124 | -8.4% | 65 065 zł | 63% | -58 576 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 28 826 zł | 100 | -12.0% | 54 385 zł | 73% | -47 590 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 15 977 zł | 116 | -9.8% | 69 289 zł | 61% | -60 615 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 21 137 zł | 104 | -11.6% | 63 798 zł | 65% | -54 969 zł | 0.619 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 413 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.56 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.