Przestrzeń decyzji · gmina

Janowice Wielkie

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy4046 mieszkańcówdochody własne 9525 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.45% do 1.02%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-14.69% do 42.89%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	241 546 zł	133	-2.7%	21 488 zł	71%	-89 980 zł	0.189
●	Rozwój	Program	Podwyżka	246 231 zł	121	-4.6%	16 365 zł	72%	-84 856 zł	0.253
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	233 922 zł	124	-5.1%	50 155 zł	71%	-88 700 zł	0.304
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	212 708 zł	133	-0.7%	115 746 zł	68%	-92 953 zł	0.346
	Rozwój	Program	Bez zmian	217 380 zł	121	-2.7%	110 806 zł	70%	-87 847 zł	0.351
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	250 661 zł	109	-6.5%	11 506 zł	73%	-79 997 zł	0.355
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	238 583 zł	112	-7.0%	45 227 zł	72%	-83 604 zł	0.382
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	227 989 zł	116	-6.5%	69 706 zł	71%	-89 648 zł	0.392
	Bez zmian	Program	Bez zmian	221 795 zł	109	-4.6%	106 127 zł	71%	-83 005 zł	0.403
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	205 898 zł	124	-3.2%	143 791 zł	68%	-91 558 zł	0.426
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	210 545 zł	112	-5.1%	138 878 zł	70%	-86 480 zł	0.460
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	232 660 zł	104	-8.4%	64 766 zł	72%	-84 539 zł	0.475
	Rozwój	Program	Obniżka	195 974 zł	121	-1.2%	182 450 zł	68%	-90 057 zł	0.480
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	242 988 zł	100	-8.9%	40 560 zł	73%	-78 773 zł	0.483
●	Szeroki program	Program	Obniżka	191 312 zł	133	+0.8%	187 380 zł	67%	-95 151 zł	0.496
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	200 452 zł	116	-4.6%	161 846 zł	68%	-92 426 zł	0.499
	Bez zmian	Program	Obniżka	200 379 zł	109	-3.2%	177 957 zł	69%	-85 228 zł	0.501
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	214 936 zł	100	-7.0%	134 228 zł	71%	-81 665 zł	0.525
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	205 109 zł	104	-6.5%	156 922 zł	69%	-87 335 zł	0.546
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	185 108 zł	124	-1.7%	213 534 zł	67%	-93 671 zł	0.555
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	189 745 zł	112	-3.7%	208 710 zł	67%	-88 605 zł	0.565
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	194 126 zł	100	-5.6%	204 511 zł	69%	-83 803 zł	0.606
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	180 025 zł	116	-3.2%	230 469 zł	65%	-94 480 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	184 672 zł	104	-5.1%	225 629 zł	67%	-89 401 zł	0.640

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 369 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.