Bolków
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 92 095 zł | 133 | -8.5% | 18 284 zł | 78% | -48 778 zł | 0.239 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 96 274 zł | 121 | -10.3% | 13 754 zł | 79% | -44 248 zł | 0.275 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 89 011 zł | 124 | -10.8% | 27 026 zł | 78% | -48 189 zł | 0.336 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 100 209 zł | 109 | -12.1% | 9476 zł | 80% | -39 971 zł | 0.363 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 81 189 zł | 121 | -8.5% | 47 325 zł | 76% | -48 707 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 77 022 zł | 133 | -6.6% | 51 707 zł | 73% | -53 222 zł | 0.386 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 93 171 zł | 112 | -12.6% | 22 549 zł | 79% | -43 681 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 85 112 zł | 109 | -10.3% | 43 193 zł | 78% | -44 443 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 85 974 zł | 116 | -12.1% | 33 934 zł | 77% | -49 265 zł | 0.418 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 74 386 zł | 124 | -9.0% | 60 422 zł | 73% | -52 478 zł | 0.448 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 78 534 zł | 112 | -10.8% | 56 062 zł | 76% | -47 984 zł | 0.465 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 70 031 zł | 121 | -7.1% | 72 937 zł | 73% | -51 996 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 90 142 zł | 104 | -13.9% | 29 512 zł | 79% | -44 746 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 97 086 zł | 100 | -14.3% | 18 380 zł | 80% | -39 424 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 73 946 zł | 109 | -9.0% | 68 813 zł | 75% | -47 742 zł | 0.492 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 71 620 zł | 116 | -10.3% | 66 860 zł | 73% | -53 452 zł | 0.515 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 65 871 zł | 133 | -5.2% | 77 309 zł | 69% | -56 500 zł | 0.518 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 82 438 zł | 100 | -12.6% | 51 950 zł | 78% | -43 741 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 75 776 zł | 104 | -12.1% | 62 490 zł | 75% | -48 948 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 67 708 zł | 112 | -9.4% | 80 949 zł | 72% | -51 158 zł | 0.555 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 63 568 zł | 124 | -7.6% | 85 300 zł | 69% | -55 641 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 71 604 zł | 100 | -11.2% | 76 847 zł | 75% | -46 926 zł | 0.584 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 61 004 zł | 116 | -9.0% | 91 306 zł | 68% | -56 541 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 65 152 zł | 104 | -10.8% | 86 946 zł | 72% | -52 047 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 325 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.04 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 67% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.