Gromadka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 745 918 zł | 133 | -5.2% | 25 879 zł | 69% | -140 015 zł | 0.152 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 751 373 zł | 121 | -7.1% | 19 867 zł | 71% | -134 003 zł | 0.238 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 724 396 zł | 124 | -7.6% | 127 074 zł | 69% | -138 115 zł | 0.279 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 675 770 zł | 133 | -3.3% | 334 878 zł | 68% | -141 862 zł | 0.309 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 681 207 zł | 121 | -5.2% | 329 694 zł | 68% | -135 873 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 756 555 zł | 109 | -8.9% | 14 140 zł | 71% | -128 276 zł | 0.351 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 709 921 zł | 116 | -8.9% | 190 170 zł | 69% | -139 130 zł | 0.370 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 729 819 zł | 112 | -9.4% | 121 296 zł | 71% | -132 140 zł | 0.371 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 686 371 zł | 109 | -7.1% | 324 778 zł | 69% | -130 168 zł | 0.397 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 656 085 zł | 124 | -5.7% | 432 212 zł | 68% | -139 874 zł | 0.406 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 661 490 zł | 112 | -7.6% | 427 058 zł | 68% | -133 921 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 715 358 zł | 104 | -10.8% | 184 377 zł | 70% | -133 137 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 628 906 zł | 121 | -3.8% | 565 095 zł | 68% | -137 262 zł | 0.475 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 623 482 zł | 133 | -1.8% | 570 266 zł | 67% | -143 235 zł | 0.476 |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 734 970 zł | 100 | -11.2% | 115 799 zł | 71% | -126 448 zł | 0.479 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 642 704 zł | 116 | -7.1% | 491 183 zł | 68% | -140 821 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 634 056 zł | 109 | -5.7% | 560 191 zł | 68% | -131 574 zł | 0.510 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 666 622 zł | 100 | -9.4% | 422 170 zł | 69% | -128 252 zł | 0.530 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 648 122 zł | 104 | -8.9% | 486 016 zł | 68% | -134 851 zł | 0.545 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 605 173 zł | 124 | -4.2% | 661 897 zł | 67% | -141 183 zł | 0.550 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 610 565 zł | 112 | -6.1% | 656 756 zł | 68% | -135 247 zł | 0.575 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 592 611 zł | 116 | -5.7% | 717 498 zł | 66% | -142 079 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 615 683 zł | 100 | -8.0% | 651 881 zł | 68% | -129 594 zł | 0.626 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 598 015 zł | 104 | -7.6% | 712 344 zł | 67% | -136 126 zł | 0.653 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 435 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 93% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.